Erdogan oogt nu kwetsbaarder dan ooit

Bij de lokale verkiezingen in Turkije heeft de AK-partij van president Erdogan de grote steden Ankara, Izmir en mogelijk Istanbul verloren aan de oppositie.

Aanhangers van de AK-partij tijdens de spannende verkiezingsavond in Istanbul
Aanhangers van de AK-partij tijdens de spannende verkiezingsavond in Istanbul Foto Sedat Suna/EPA

De AK-partij van president Erdogan heeft bij de lokale verkiezingen zondag een pijnlijke nederlaag geleden. De partij verloor na vijftien jaar de macht in de hoofdstad Ankara, en in diverse andere grote steden. De uitslag in Istanbul wordt fel betwist: toen bijna alle stemmen waren geteld, en de kandidaat van de oppositie de leiding leek over te nemen, stopte de kiescommissie ineens met het publiceren van de uitslagen. De oppositie spreekt van gesjoemel.

De race in Istanbul werd een nagelbijter. Met 98,78 procent van de stemmen geteld was het verschil tussen de oppositiekandidaat, Ekrem Imamoglu, en de kandidaat van de regering, oud-premier Binali Yildirim, geslonken tot zo’n 4.000 stemmen. Yildirim besloot de uitslag niet af te wachten en riep de overwinning uit. Imamoglu noemde Yildirim’s verklaring prematuur en manipulatief, en zei dat hij volgens cijfers van de oppositie zelf aan kop ging.

Na de speech van Yildirim bleef het aantal getelde stemmen op 98,78 procent staan en meldden de kiescommissie en het staatspersbureau Anadolu geen nieuwe uitslagen. De meeste stembiljetten die nog moesten worden geteld, kwamen uit districten als Sisli, Kadiköy en Besiktas, die sterk op de hand van de oppositie zijn. Even later lag de website van de kiescommissie plat. Imamoglu bekritiseerde de kiescommissie en Anadolu voor deze gang van zaken.

Lees ook: De Turkse economie staat er beroerd voor. President Erdogan, die zondag met verkiezingen wil winnen, geeft het Westen de schuld

De onduidelijkheid werd nog groter toen Erdogan in een toespraak om half twee ’s nachts het verlies van de AKP in Istanbul leek toe te geven. ,,Zelfs als we het burgemeesterschap van Istanbul niet hebben gewonnen, dan hebben wel in de meerderheid van de districten gewonnen.” Hij zei niet met zoveel woorden dat Yildirim de verkiezingen had verloren, maar steunde diens claim op de zege ook niet. Yildirim voerde later in de nacht crisisoverleg met ministers.

De situatie doet denken aan de lokale verkiezingen in Ankara in 2014, toen oppositiekandidaat Mansur Yavas de toenmalige AKP-burgemeester Melih Gökcek leek te gaan verslaan. Maar met bijna alle stemmen geteld, viel de stroom ineens uit. Toen de elektriciteit weer terug was, bleek Gökcek nipt te hebben gewonnen. De autoriteiten verklaarden de stroomuitval met het verhaal dat er een kat in een elektriciteitscentrale was gekropen.

Ditmaal won Yavas wel in Ankara. Met 99,8 procent van de stemmen geteld staat de kandidaat voor de seculiere oppositiepartij CHP op 50,9 procent, waarmee hij een voorsprong van 3,8 percentpunt heeft op zijn rivaal van de AKP. Dat is een grote klap voor de partij, die de stad sinds 2004 heeft bestuurd. De oppositie won ook in andere grote steden aan de west- en zuidkust, zoals Izmir, Bursa, Adana, Mersin en Antalya, die economisch veel gewicht in de schaal leggen.

AKP landelijk wel de grootste

Toch kreeg de volksalliantie van de AKP en de nationalistische MHP landelijk de meeste stemmen: 51,7 procent, voornamelijk op het conservatieve platteland. De oppositiealliantie, die naast de CHP bestaat uit de nationalistische IYI-partij en het kleine, islamistische Saadet, bleef steken op 37,5 procent. De AKP verloor de macht in veertien steden, en won in drie andere. Met name dankzij steun van de MHP wist de AKP het verlies beperkt houden.

Opmerkelijk genoeg wist de alliantie van de AKP en de MHP te winnen in enkele Koerdische regio’s in het zuidoosten, die voorheen stevig in handen waren van de HDP, zoals Sirnak, Agri en Bitlis. In Sirnak kreeg de alliantie maar liefst 62 procent van de stemmen. De AKP wijt dit aan effectief bestuur van de toezichthouders die de regering heeft aangesteld nadat verkozen bestuurders van de HDP waren opgepakt wegens vermeende banden met de PKK.

Maar analisten wijzen erop dat Sirnak vrijwel volledig is verwoest tijdens de stadsoorlog tussen het Turkse leger en de Koerdische terreurgroep PKK in 2016. Veel inwoners zijn gevlucht en weinigen zijn teruggekeerd, waardoor het aantal kiezers sterk is gedaald. Bovendien zijn er veel politieagenten en militairen gestationeerd, evenals in andere Koerdische gebieden in het zuidoosten. Zij mogen daar stemmen, waardoor de steun voor de AKP en de MHP sterk is toegenomen.

Valutacrisis

Toch oogt Erdogan na deze verkiezingen kwetsbaarder dan ooit. Hij heeft weliswaar zijn macht sterk uitgebreid na de parlements- en presidentsverkiezingen van vorig jaar, die de invoering van zijn presidentiële systeem inluidden. Maar daarna brak er een valutacrisis uit, die ervoor zorgde dat de lira 30 procent in waarde daalde, de economie in een recessie belandde, de inflatie steeg tot 20 procent en de werkloosheid naar 35 procent. Daarvoor is de AKP afgestraft.

Erdogan probeerde kiezers gerust te stellen dat de economische situatie onder controle is. Maar de nieuwe koersdaling van de lira vorige week gaf kiezers een ander signaal. ,,Ik kijk uit naar een periode van besturen en hervormen, die niet onderbroken wordt door verkiezingen”, verklaarde Erdogan zondagavond. Turkije is sinds 2014 zeven keer naar de stembus gegaan voor verkiezingen en referenda, wat zorgde voor veel onzekerheid voor investeerders.

De grote vraag is hoe de financiële markten maandag zullen reageren op de uitslag. Analisten voorspelden vorige week een kapitaalvlucht wanneer de restricties op de handel in lira’s worden opgeheven, waarmee de regering reageerde op de val van de lira. Zal de regering investeerders gerust kunnen stellen door het economische beleid te normaliseren en met een geloofwaardig antwoord te komen op de crisis? Zo niet, dan lijkt een gang naar het IMF onvermijdelijk.