Opinie

    • Frits Abrahams

De plaag van een relatie

Er wordt genadeloos over moeders geschreven. Wilma de Rek, chef boeken bij de Volkskrant, merkte dat op naar aanleiding van het Boekenweekthema ‘De moeder de vrouw’. Ze noemde het „een plaag” en illustreerde het met een aantal voorbeelden.

Het woord plaag komt voor haar rekening, maar verder is er weinig in te brengen tegen haar constatering, zoals Sabeth Snijders al in NRC opmerkte. Sommige schrijvers sparen hun moeder niet. Ik zou er zelfs nog twee schrijfsters aan willen toevoegen: Nicolien Mizee en Doeschka Meijsing. Ook zij hebben weinig vleiend over hun moeder geschreven en ook in hun geval zou ik het geen plaag willen noemen om de egoïstische reden dat ik genoten heb van hun boeken.

Tegelijkertijd besef ik dat het voor een ouder een ramp moet zijn om zo kritisch beschreven te worden, ook al is het soms in de verhulde vorm van een roman. De moeder van Mizee heeft haar dochter tot twee keer toe vervolgd, eerst bij de Raad voor de Journalistiek, later bij de kortgedingrechter – beide keren zonder succes. „Dit is een nachtmerrie, zowel voor mijn moeder als mij”, liet Mizee via haar uitgever Van Oorschot weten.

De moeder van Doeschka Meijsing was al overleden toen Meijsings dagboeken onder de titel En liefde in mindere mate in 2016 verschenen. De moeder las soms in de nog ongepubliceerde dagboeken, wat de sfeer thuis niet verbeterd zal hebben.

Ik – wie wel? – kan niet beoordelen of Meijsing haar moeder rechtvaardig heeft beschreven; voor mij als lezer geeft de hoge kwaliteit van die dagboeken de doorslag. Haar dagboeken behoren tot de indringendste die ik heb gelezen. Ze doen me denken aan de beklemmende dagboeken van John Cheever, die voor een deel met dezelfde demonen worstelde als Meijsing: drank, depressies, liefde, werk.

In de dagboeken krijgt vooral die haat-liefde relatie tussen moeder en dochter gestalte. Het begint bij Doeschka met veel liefde. „Ik heb haar lief zoals ik nog nooit iemand heb liefgehad”, schrijft ze als 16-jarige. Niet lang daarna ontstaan de eerste scheuren: over smaak, over gedrag. Haar moeder verwijt haar dat ze niet om anderen geeft. Jaren later keert ze zich tegen de lesbische relaties van haar dochter, die ook relaties met mannen had. „Mijn moeder wil niet zien wie of wat ik ben, zegt ook nu herhaaldelijk dat ik niet lesbisch ben.”

Doeschka wilde maar niet de modeldochter worden die haar moeder van haar probeerde te maken, aldus broer Geerten. Ze werd de lievelingsdochter van haar vader, maar tegen haar moeder bleef ze zich afzetten. Wat daarbij ook een fnuikende rol speelde, was haar vermoeden dat ze een wisselkind was, een onwettige, bij haar ouders ondergeschoven dochter van de sterk op haar lijkende tante Else.

De verwijten die Doeschka haar moeder maakt klinken even hulpeloos als smartelijk. „Ze heeft haar (eventuele) liefde voor mij alleen maar kunnen voelen in modellering, stroomlijning, tegenwerking. Hoe harder ik groeide, hoe groter de tegenwerking. En ik groeide. Alleen mag het géén wonder heten dat ik er niet zo stevig door ben geworden. Dat ik als een weegschaal schommel in emoties. Dat ik erop uit ben de goedkeuring van de hele wereld te krijgen.”

Soms, het valt niet te ontkennen, ontaardt de moeder-dochter relatie in een ware plaag.