De gemeente, de bewoners en de Patatweg

Landbouw Farm Frites betaalt mee aan voor haar gunstige plannen in gemeente Hellevoetsluis. ‘Ze worden voorgetrokken.’

Farm Frites (foto boven en linksonder op de achtergrond) wil een ‘Patatweg’’ en zonnepark aanleggen rondom de fabriek, wat voor ophef zorgt.
Farm Frites (foto boven en linksonder op de achtergrond) wil een ‘Patatweg’’ en zonnepark aanleggen rondom de fabriek, wat voor ophef zorgt. Foto’s Walter Herfst

„Hier geen patatweg!” staat op het hek van melkveehouderij Vaandrager. Het miezert in Hellevoetsluis. De toom ganzen die is neergestreken in de uitgestrekte polder zit er onaangedaan bij.

De buurtbewoners daarentegen zijn nogal opgewonden. Hellevoetsluis is geheel in de ban van ‘de Patatweg’, een nieuwe weg voor het vrachtverkeer die dwars door de polder, water, weilanden en de naturistencamping naar de fabriek van Farm Frites moet gaan lopen. Onder dezelfde nieuwe gemeenteplannen mag de frietproducent ook een gigantische lap landbouwgrond naast de fabriek volbouwen met zonnepanelen. „Wij proberen de polders groen en leefbaar te houden, maar de gemeente heeft andere plannen”, zegt Dennis Ras, bestuurslid van bewonersbelangenvereniging Den Kouwen Noort.

Aan de rand van Hellevoetsluis staat de fabriek van Farm Frites. Vrachtwagens rijden vers gerooide aardappels naar binnen en ingevroren frites weer naar buiten. Uit de metalen schoorsteen boven de witgrijze fabriekshallen stijgen continu dampen op.

Na een bezoek aan Amerika begon Gerrit de Bruijne hier in 1971 met het verwerken van aardappels tot frites voor cafetaria’s. Farm Frites groeide vervolgens uit tot een multinational met fabrieken op vier continenten, inmiddels goed voor 372 miljoen euro omzet.

Het hoofdkantoor en de belangrijkste fabriek (ruim 400 werknemers) liggen nog steeds onder de rook van Hellevoetsluis in het dorpje Oudenhoorn. Een groot deel van de hier geproduceerde frites verdwijnen via de nabijgelegen Rotterdamse haven naar het buitenland.

Tegenwoordig is zoon Piet de Bruijne de baas. Dankzij de diepvriesfrieten staat hij halverwege de Quote500.

Lees ook Nederland is heel goed in frites

Om „concurrerend te blijven in de competitieve wereldwijde fritesmarkt” wordt de fabriek momenteel gemoderniseerd en gaat de productiecapaciteit omhoog, vertelt een woordvoerder. Het aantal vrachtwagens dat Farm Frites aandoet stijgt daardoor van 600 naar 900 per week.

Patatweg

In november horen buurtbewoners voor het eerst dat de gemeente vanwege die groei een ‘Patatweg’ wil aanleggen. „Het is een langgekoesterde wens om het vrachtverkeer van Farm Frites om de woonwijken van Hellevoetsluis heen te leiden en zo de verkeersveiligheid van de inwoners te vergroten”, leest de brief die een nieuwe ‘gebiedsvisie’ aankondigt. Onderdeel daarvan is ook een nieuwe woonwijk en de aanleg van een 25 hectare (35 voetbalvelden) groot terrein voor zonnepanelen naast de Farm Frites-fabriek.

Die brief vormt het begin van grote onenigheid met de omwonenden. Die betichten de gemeente ervan alleen de belangen van Farm Frites te behartigen en daarbij ook de burgers verkeerd voor te lichten. Belangenvereniging Den Kouwen Noort wijst er bijvoorbeeld op dat er met de verkeersveiligheid „niets mis is”. Uit documenten, die ze via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur verkregen bij de milieudienst Rijnmond, blijkt dat er sinds 2014 uit Hellevoetsluis welgeteld drie klachten over het vrachtverkeer zijn binnengekomen. Het aantal stankklachten over de Farm Frites-fabriek ligt duidelijk hoger: boven de 100.

Een ongeval met een Farm Frites-wagen heeft zich nog nooit voorgedaan, erkent wethouder Economische Zaken Aart-Jan Spoon (VVD). „Maar het kan zomaar een keer fout gaan. Wij vinden het onwenselijk dat die vrachtwagens door de stad rijden.”

Opvallend is dat Gijs Muilenburg, financieel topman van Farm Frites, in 2016 tegen het AD zei dat efficiëntie een belangrijke reden voor de Patatweg is, want de huidige route door Hellevoetsluis „kost extra tijd”. Hiermee geconfronteerd wuift een woordvoerder van Farm Frites opmerkelijk genoeg die opmerking weg. „De weg kost alleen maar geld en gaat niets opleveren, behalve veiligheid.”

Foto Walter Herfst
Foto Walter Herfst
Foto Walter Herfst

‘Verplichte’ zonnevelden

Over het enorme zonneveld stelt de gemeente richting inwoners dat Farm Frites „van de rijksoverheid de opdracht heeft gekregen om de eigen energievoorziening duurzaam te gaan regelen”. Deze plicht speelt een hoofdrol in de wijze waarop het zonneveld naar de omwonenden wordt verkocht.

Wethouder Peter Schop (Inwonersbelangen Hellevoetsluis) stelt dat de plicht voortvloeit uit een brief van minister Eric Wiebes (Klimaat) van februari vorig jaar aan industriële grootverbruikers. Zij worden daarin opgeroepen voor 2022 met Gronings gas te stoppen.

Dat verzoek van Wiebes is echter al sinds december van tafel. Farm Frites spreekt daarom ook niet meer van een ‘verplichting’ uit Den Haag. Een woordvoerder stelt dat het bedrijf zich als „grootverbruiker van energie” wil committeren aan het Klimaatakkoord. „Bovendien, als Farm Frites niet verduurzaamt, kunnen hoge CO2-kosten negatieve gevolgen hebben voor haar concurrentiepositie.” Het zonnepark is straks goed voor de helft van Farm Frites’ energiebehoefte en verdient zich in zo’n 8 jaar terug.

Ondertussen wil de gemeente coûte que coûte de vergunning voor 1 oktober verlenen. Dan kan Farm Frites namelijk de SDE+-subsidieregeling van de rijksoverheid gebruiken. In 2020 is de subsidie meer gericht op CO2-reductie waardoor Farm Frites minder zou ontvangen.

Waarom wil de gemeente dat Farm Frites zo veel mogelijk subsidie krijgt? Volgens wethouder Schop betaalt Farm Frites de Patatweg grotendeels zelf. „Hun wens was dan wel dat die zonneparksubsidie rondkomt om de weg te betalen. Dat snappen wij.” Schop verzekert dat de subsidiehaast niet ten koste gaat van het inspraakproces.

Meebetalen

Maar sommige belanghebbenden ervaren dat toch anders. „Ik heb het idee dat Farm Frites wordt voorgetrokken”, zegt voorzitter Robert Hommen van naturistenvereniging en camping De Brongaard.

Het logo van Farm Frites ontbreekt dan op de cover van de Gebiedsvisie Hellevoetsluis Zuidoost, maar binnenin staat dat de gemeente „nauw samenwerkte” met het bedrijf. „Gemeente Hellevoetsluis en Farm Frites zijn opdrachtgevers voor de gebiedsvisie.” Uit Collegedocumenten blijkt dat Farm Frites 55.000 euro betaalt van de 150.000 euro kostende gebiedsvisie: denk aan landschapsarchitecten en een communicatiebureau.

Farm Frites zegt te betalen omdat het „een belang” heeft bij de Patatweg en het zonneveld. Wethouder Schop vindt het logisch dat „samen handen en voeten” aan de gebiedsvisie wordt gegeven omdat Farm Frites bij de gemeente aanklopte voor het zonneveld.

„Als ik dit wist hadden wij ook wel mee willen betalen om te voorkomen dat de Patatweg door onze camping werd ingetekend”, zegt Hommen.

Hoogleraar bestuursrecht Jacobine van den Brink aan de Universiteit van Amsterdam is kritisch op het feit dat Farm Frites de gebiedsvisie mee ontwikkelt en betaalt. „Het is niet verstandig. Je wekt als gemeente de indruk dat de ene partij meer invloed op de besluitvorming heeft dan de ander.” Ze wijst op artikel 2:4 van de Algemene wet bestuursrecht die stelt dat een bestuursorgaan zonder vooringenomenheid moet opereren. Dat komt volgens haar in het gedrang als je een bedrijf op deze manier laat meebetalen aan een overheidstaak.

Van den Brink noemt daarnaast desgevraagd de positie van wethouder Spoon „onhandig”. De wethouder is namelijk ook aardappelboer en lid van het bestuur en de raad van commissarissen van Nedato, een aardappeltelerscoöperatie. Via Nedato wordt ook aan Farm Frites geleverd. Spoon ontkent dat hierdoor sprake is van een schijn van belangenverstrengeling. „Alsof ik me ga bemoeien aan wie aardappels verkocht worden.”

In het nieuwste plan is het zonneveld een kwart kleiner meldt de gemeente.

Komende woensdag staat de gebiedsvisie op de agenda van gemeenteraad. In de aanloop heeft melkveehouder Vaandrager de burgemeester schriftelijk met klem verzocht de weg over zijn weilanden uit de gebiedsvisie te schrappen. Hij wil dat de gemeente „op gelijke wijze opkomt voor de burgers en andere bedrijven, zoals u nu voor het bedrijf Farm Frites doet”.

Lees ook Aziaten gaan aan de frites