Alle zeilen bij voor de Turkse lira

Turkse verkiezingen De Turkse regering verdedigt de lira met hand en tand. Hoge buitenlandse schulden kunnen zorgen voor een neerwaartse spiraal.

Het financiële centrum van Istanbul.
Het financiële centrum van Istanbul. Foto Reuters

1.300 procent, dat was vorige week heel even de rente die werd gerekend om binnen een dag een ruil (swap) uit te oefenen tussen Turkse lira en Amerikaanse dollars. Lang duurde het niet, maar het was illustratief voor de acute stop die optrad op de Turkse valutamarkt. Buitenlandse partijen op de financiële markt merkten dat zij zo goed als uitgesloten werden van het verkrijgen van vreemde valuta voor hun Turkse lira. Het vermoeden rees dat alles in het werk werd gesteld om een koersval van de Turkse munt aan de vooravond van de gemeentelijke verkiezingen in Turkije te vermijden.

Vanuit Turks gezichtspunt is dat niet onbegrijpelijk. In de zomer van vorig jaar kelderde de lira nadat Turkije in conflict kwam met de Verenigde Staten. Ten opzichte van begin 2018 is de munt al 46 procent lager ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Van die koersval ondervinden de Turken nu nog steeds de gevolgen. De inflatie, die grotendeels komt door de hogere kosten van invoergoederen, bedraagt inmiddels 19,7 procent. De centrale bank verhoogde de officiële rente dan ook naar tegen de 24 procent – ondanks de openbaar beleden overtuiging van president Recep Tayyip Erdogan dat een hoge rente inflatie veroorzaakt, in plaats van tegengaat.

Munt valt, economie krimpt

De Turkse economie, eenvijfde kleiner dan die van Nederland, kromp in de laatste twee kwartalen van 2018 met respectievelijk 1,6 procent en 2,4 procent, zodat het land officieel in een recessie terecht is gekomen. De werkloosheid bedraagt 13 procent.

Het is de vraag of Ankara het nu volhoudt om de munt kunstmatig te steunen. Eind vorige week viel de lira alsnog met 4 procent, toen bleek dat de deviezenreserves van de centrale bank met ongeveer een derde waren gedaald. Die afname vond vermoedelijk plaats door steunoperaties, waarbij lira werden gekocht in ruil voor buitenlandse deviezen.

Maandag, daags na de verkiezingen, ging de lira aanvankelijk omlaag, met rond de 2 procent ten opzichte van het slot van vorige week, maar de schade werd in de loop van de dag beperkt. Maar waarom is die stabiele lira nu van zo’n groot belang? Dat heeft te maken met het groeimodel van Turkije in de afgelopen jaren. De rente op dollars (en euro’s) daalde na de financiële crisis van 2008 dusdanig dat het voor Turken aantrekkelijk werd om in het buitenland, in deze munten, te lenen. Zolang de lira waarin zij hun geld verdienen om die leningen mee af te lossen, stabiel blijft, is er weinig aan de hand. Maar zodra de munt wegzakt, worden de dollarleningen duurder. Vervolgens neemt het wantrouwen toe, en zakt de munt verder in een neerwaartse spiraal.

Lees hier meer over de lokale verkiezingen in Turkije: De AKP van president Erdogan heeft vooral in grote steden verloren.

Erfzonde

Het is niet de eerste maal dat zoiets gebeurt met een opkomend land. De schuldencrisis van Latijns-Amerika in de jaren tachtig kwam vooral door uit de hand gelopen dollarleningen, zij het vooral door overheden. En de Azië-crisis van 1997-1998 vond om dezelfde redenen plaats: bedrijven die volop hadden geleend in dollars. Het probleem is zo stereotype, dat de Amerikaanse hoogleraar en valutaspecialist Barry Eichengreen het de ‘erfzonde’ van opkomende landen noemde.

Het verdedigen van de lira is nu cruciaal voor een Turkse economie, die per inwoner nét iets meer welvaart oplevert dan die van het Afrikaanse Gabon, en voor een belangrijk deel is gegroeid op krediet. Of dat gaat lukken is de vraag. Maandagochtend liep het rentetarief voor het omruilen van lira voor dollar op, naar tegen de 200 procent. Opnieuw is het kennelijk lastig om geld uit Turkije weg te trekken. Maar deze kapitaalvlucht zal niet alleen voor buitenlanders gelden. In vrijwel elke crisis zijn het de rijke inwoners van het betrokken land zelf die als eerste met hun kapitaal een veilig heenkomen zoeken.

Kredietbeoordelaar Moody’s waarschuwde maandag in een commentaar voor het recente slinken van de reserves van de Turkse centrale bank. Wellicht slaagt de regering-Erdogan er de komende tijd in om een opdoemde crisis te stoppen. Dat kan via de makkelijke weg: de kredietkraan opendraaien. Of via de betere, moeilijke weg: een terugkeer van het vertrouwen bewerkstelligen.

Dat laatste zal lastig worden: nog vorige week kwam de Amerikaanse bank JP Morgan onder vuur te liggen van Ankara na publicatie van een rapport waarin tot voorzichtigheid met Turkije werd gemaand. De toorn van Erdogan leek lang een effectief wapen, maar kan nu in diens nadeel gaan werken.