Waar is het westerse opgeheven vingertje na schijnverkiezing Congo?

Stabiliteit boven democratie

Het Westen accepteerde de fraude bij de Congolese verkiezingen. Ook tegen de Soedanese president Bashir, beschuldigd van genocide, is weinig verzet.

De westerse reactie op de Soedanese president Bashir lijkt afgestompt. Aan het begin van de eeuw werd hij van genocide beschuldigd en door het Strafhof aangeklaagd om oorlogsmisdaden.
De westerse reactie op de Soedanese president Bashir lijkt afgestompt. Aan het begin van de eeuw werd hij van genocide beschuldigd en door het Strafhof aangeklaagd om oorlogsmisdaden. Foto Ashraf Shazly/AFP

Vorig jaar dreigden de VS de vorige president Kabila nog om eerlijke verkiezingen te organiseren. „Congo is geen democratie als de stem van het volk niet wordt gehoord”, waarschuwde ex-VN-gezant Nikki Haley, „de relatie met de VS is afhankelijk hoe Kabila zich bij de verkiezingen gedraagt.” Toch accepteerde het Westen dit jaar de gefraudeerde uitslag van een schijnverkiezing.

Ook de reactie op de Soedanese president Bashir lijkt afgestompt. Aan het begin van de eeuw werd hij van genocide beschuldigd en door het Strafhof aangeklaagd om oorlogsmisdaden. Hij kreeg sancties opgelegd, heulde met terroristen. EU-landen meden hem als de pest. Nu demonstranten al drie maanden het aftreden eisen van Bashir beperkt het Westen zich door de president op te roepen geen geweld te gebruiken tegen de betogers.

Lees ook deze analyse van vorig jaar: ‘Ga weg, we doen het zelf’, zegt Afrika steeds vaker tegen Westerse donorlanden

Het opgeheven vingertje is verruild voor een harde pragmatische politiek van Europa en Amerika, zegt Fred Muhumuza. De Oegandese analist is hoogleraar op de School of Economics in Kampala en oud-adviseur op het Oegandese ministerie van Financiën.

Congo en Soedan behoren tot de allerbelangrijkste landen van Afrika. Congo is superrijk aan grondstoffen, Soedan ligt in de Sahelzone van het continent, scheidslijn van zwart en bruin Afrika, heeft groot strategisch belang. Muhumuza: „Het Westen is minder moralistisch dan vroeger en pragmatischer. Soedan en Congo staan niet op het punt te exploderen en er is geen Al-Qaeda. In die landen actie ondernemen kost het Westen meer dan dat het oplevert.”

Vervalste uitslag

In Congo bleef het opvallend rustig na de vervalste uitslag. Mede daarom liet het Westen grote kritiek achterwege. „De Congolezen hebben ditmaal niet hun aandeel geleverd. Daarom hadden we – de VS en de EU – geen andere optie dan de positie van Tshisekedi te versterken ten opzichte van de oude president Kabila”, zegt een diplomatieke bron in Congo. Omdat volksprotesten uitbleven, erkenden de VS de door fraude gekozen Tshisekedi.

Frankrijk, dat in Afrika een afbladderend imago van supermacht heeft, deed dit ook. Eerst zei de Franse BZ-minister Le Drian tegen Radio France internationaal dat „de gepubliceerde uitslag niet consistent is met de ware uitslag”. Een paar dagen later accepteerde hij de uitslag met het argument dat het een „soort Afrikaans compromis betrof”. Gevraagd naar het contrast met de felle westerse politiek in Venezuela antwoordde hij: „In Venezuela gaat het om een grote crisis met risico voor geweld.”

Foreign Policywijdde recent een artikel aan de opvallende ommezwaai in Congo. En de relatie tussen het Afrikaanse continent en China? In Kenia is geld welkom uit China, mensen niet„Iedereen op het State Department wist van de rotzooi-verkiezingen. We dachten dat we Tshisekedi moesten accepteren want we zagen geen andere uitweg”, citeert het blad een Amerikaanse ambtenaar. „Schaamteloze hypocrisie”, zegt een andere ambtenaar, „om eerst verantwoording te eisen van een regering en dan vijf dagen later een zooitje boeven te feliciteren. Wat zijn onze dreigementen dan nog waard?”

Regeringen hebben hun lessen geleerd tijdens de post-koloniale verhouding met het Westen, zegt Muhumuza. „Afrikaanse leiders als Bashir en Kabila spelen de westerse kaart slim uit. Neem Bashir. Al jaren irriteert hij het Westen niet meer, hij laat geen milities in Darfur misdaden begaan, demonstraties toe en nodigt de oppositie uit voor een gesprek. Afrikaanse regeringen hebben geleerd het Westen niet boos te maken. Ze weten soms verkiezingen te moeten organiseren, ook al zijn ze een lachertje. Afrika heeft geleerd het Westen buitenspel te zetten.”