Bolsonaro moet in Israël kiezen tussen ideologie en handelsbelangen

Na Trump wil ook de Braziliaanse president Bolsonaro zijn ambassade in Israël verhuizen naar Jeruzalem. Het is de vraag of hij die belofte kan inlossen tijdens zijn bezoek aan Israël, dat deze zondag begint.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu (links) luistert zondag op de luchthaven van Tel Aviv naar de net gearriveerde Braziliaanse president Jair Bolsonaro.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu (links) luistert zondag op de luchthaven van Tel Aviv naar de net gearriveerde Braziliaanse president Jair Bolsonaro. Jack GUEZ / AFP

Zal de Braziliaanse president Jair Bolsonaro zijn belofte waarmaken en de Braziliaanse ambassade in Tel Aviv naar Jeruzalem verplaatsen – of zwicht de uiterst-rechtse ex-legerkapitein voor economische belangen? Vanaf deze zondag komt er mogelijk een antwoord op deze vraag, nu Bolsonaro een vierdaags bezoek aan Israël aftrapt.

In navolging van zijn Amerikaanse geestverwant en ambtgenoot Donald Trump, beloofde Bolsonaro vorig jaar tijdens zijn campagne óók de ambassade naar Jeruzalem te verplaatsen. Een belangrijk symbolisch gebaar omdat het de aanspraken van Israëliërs op Jeruzalem als hun ondeelbare hoofdstad onderschrijft, terwijl Palestijnen het oostelijk deel claimen.

Tijdens een bezoek van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu aan Brazilië, in januari, herhaalde Bolsonaro zijn belofte nog eens. „Het is geen kwestie óf het gebeurt, meer een kwestie van wanneer het zover is”, zei hij toen.

Lees ook: Tussen Trump en Bolsonaro ontluikt nu al een rechts-populistische bromance

Maar de afgelopen weken groeide het verzet van de machtige Braziliaanse vleeslobby en ook binnen Bolsonaro’s eigen kabinet. Brazilië is de grootste exporteur van halal-vlees en -gevogelte. Het verkoopt hiervan jaarlijks 4 à 5 miljard euro, waarvan de helft aan Midden-Oosterse landen als Libanon, Iran, Egypte. Daar zou de omstreden verhuizing tot een boycot van Braziliaanse producten kunnen leiden.

De ambassadekwestie wordt zo een eerste vuurproef voor Bolsonaro’s buitenlandbeleid: zal dit gestoeld zijn op ideologische of op pragmatische overwegingen?

Verzet in kabinet

Onder de tegenstanders van het verhuisplan zijn ook technocraten en militairen binnen zijn regering, onder wie de steeds machtigere en meer uitgesproken vicepresident Hamilton Mourão. Zij pogen Bolsonaro terug te fluiten. Mourão sprak al van een „slecht plan” waar grote economische risico’s aan kleven. Van de huidige vleesexport van Brazilie bestaat voor 40 procent uit halal gevogelte en 45 procent uit halal vlees.

„De kans dat Arabische landen het halalvlees elders gaan inkopen, bijvoorbeeld in Australië dat ook een grote producent is, is groot als president Bolsonaro zijn plan doorzet. Brazilie dreigt deze markt te verliezen”, zegt Nasser Khazraji, directeur van Alimentos Halal, een producent en exporteur van halalvoedsel. „Landen die nu vlees vanuit Brazilië importeren kunnen het vlees ook dichterbij inkopen, bijvoorbeeld in Turkije.”

De markt voor halalvlees nam het afgelopen jaar bovendien met 10 procent toe. Brazilië kan zich het verlies van de interessante groeimarkt niet permitteren. Het maakte afgelopen jaren de grootste economische crisis in dertig jaar door en krabbelt pas sinds kort langzaam uit dit diepe dal. Het land is er nog lang niet bovenop.

Interessante groeimarkt

Van Bolsonaro is bekend dat hij Israël een warm hart toedraagt. Zo liet hij zich jaren geleden dopen in de Jordaan en met zijn standpunt over het verplaatsen van de ambassade distantieert hij zich van voorgaande Braziliaanse regeringen die een neutrale houding innamen. Tot nu toe plaatste Brazilië zich achter het standpunt van een twee-staten-oplossing in het Israëlisch-Palestijnse conflict. Maar in zijn campagne stelde Bolsonaro dat Palestina „geen land is” en dat daarom de Palestijnse ambassade in de Braziliaanse hoofdstad Brasília gesloten diende te worden.

Lees ook deze analyse over de valse start van Bolsonaro’s presidentschap

Volgens halalproducent Nasser Khazraji kreeg Brazilië juist door de neutrale opstelling van Bolsonaro’s voorgangers voet aan de grond in het Midden-Oosten. De regio is voor Brazilië een snelgroeiende afzetmarkt – niet alleen voor vlees, maar ook voor auto’s, biet- en rietsuiker en ertsen, leren cijfers van de Braziliaans-Amerikaanse Kamer van Koophandel. In 2018 exporteerde het land 16 miljard dollar naar Arabische landen. De uitvoer naar Israël is vele malen kleiner.

„Arabische landen doen graag zaken met Brazilië”, zegt Nasser, zelf een Braziliaan met Arabische wortels. ,,Maar sinds Bolsonaro is aangetreden en hij zijn ideologische oorlog is begonnen, groeit de weerstand.”

Terugtrekkende beweging

Nu het onwaarschijnlijk lijkt dat Bolsonaro zijn belofte tijdens deze trip naar Israel kan waarmaken, zinspeelde hij voorafgaand aan zijn vertrek al over een mogelijk alternatief: het opzetten van een speciaal kantoor in Jeruzalem voor Israelisch-Braziliaanse economische belangen. „Dat plan zijn we nu aan het analyseren. Trump heeft er bovendien destijds ook negen maanden over gedaan om uiteindelijk een definitief besluit te nemen over het verplaatsen van de ambassade”, aldus Bolsonaro.