Opinie

Het kan: farmabedrijven die je niet hoeft te haten

Rosanne Hertzberger

De afgelopen twintig jaar verdwenen de rolstoelen uit de wachtkamer van de gemiddelde afdeling kinderreumatologie. Eerst waren er altijd twee of drie patiëntjes per spreekuur met een ernstige beperking, nu spelen kinderen met reuma gewoon mee. Dankzij een nieuwe generatie wondermedicijnen, Humira bijvoorbeeld. Het kostte een godsvermogen: 15.000 euro per patiënt per jaar. Aan geen enkel medicijn gaf Nederland de laatste jaren zo veel uit. Maar het was ook wat waard: een peuter zonder pijn, een kind dat speelt, een puber die zelf naar de wc kan.

Maar nu verloopt het patent en zie je de verrotte wereld achter het medicijn. Uit alle macht probeert het achterliggende Amerikaanse bedrijf AbbVie iets aan het medicijn over te houden. Dat leidt tot ronduit intimiderende praktijken in ziekenhuizen, schreef Lucien Hordijk deze week in De Groene Amsterdammer.

Regelmatig hadden regulatoren, journalisten, ziekenhuisbesturen AbbVie gevraagd de hoge prijs te rechtvaardigen. En altijd volgden er vage antwoorden. Terwijl het echte antwoord luidde: omdat het kan. Omdat dit de maximale prijs is die jullie voor de kwaliteit van leven van jullie kinderen over hadden. Punt.

Alles wat kapot is aan de moderne economie komt hier samen. Een giga-farmabedrijf dat louter via communicatiebureaus, lobbybedrijven en advocatenbureaus handelt. Je hebt er nog nooit een gezicht bij gezien. De groeiende medicijnmarkt die onder steeds minder van dit soort spelers wordt verdeeld.

Misschien komt er bij deze afkeer ook wel wat Europees chauvinisme kijken. In die strijd der titanen is Europa de grote verliezer; acht van de tien grootste farmabedrijven is Amerikaans. Kijk je naar internetbedrijven, dan verliest Europa zelfs nog meer. Ik lees erover in het boek Gigantisme van Geert Noels. Daarin schrijft hij dat Europa met zijn effectieve antikartelwetten zelf mede verantwoordelijk was voor die situatie. Wij waren kampioen besturen, niet ondernemen.

Zulke sterke overheden stelt Europa ook in staat om af en toe zo’n gigant te bestraffen; Google werd afgelopen week opnieuw beboet; in totaal werd er nu al acht miljard bij het bedrijf geïnd.

Vijf jaar geleden schreef ik in een column dat ik die boetes stom vond. Google had gewoon gewonnen in de strijd om het internet, dat hadden we te accepteren. Maar ik ben van mening veranderd, vanwege het grotere plaatje. Ik denk dat weinig de machtsverhoudingen zó ontwricht als de schaalvergroting in het bedrijfsleven. Niets is zo funest voor het vertrouwen van burgers als de opkomst van de giganten – geen maat, geen grip.

Het is de belangrijkste reden voor mijn groeiende liefde voor Europa. Sterke Europese instituten en een gezondere, meer diverse markt zijn het beste wat Europa vandaag de dag kan brengen in de wereld. De giganten moeten permanent in toom worden gehouden, ook als ze ons geweldige producten aanbieden zoals Gmail of Humira.

Het interview met Geert Noels in deze krant (22/3) laat ook zien dat, in de strijd der giganten, ondernemerschap niet vies hoeft te zijn. Dat je nog steeds rechts mag, kan, nee moet zijn: permanent bewust van het feit dat elke euro belasting die wordt uitgegeven eerst moet worden verdiend en dat je daarvoor dus uitgebreid ruimte moet bieden in gezonde diverse markten, zonder megavissen die alles opslokken.

Noels noemde een voorbeeld hoe het ook kan: het Vlaams/Nederlandse farmabedrijf Galapagos. Zijn nieuwe reumamedicijn (een pil!) staat op het punt op de markt te worden toegelaten. Het bedrijf is aanspreekbaar, CEO Onno van der Stolpe glundert op radio en televisie. En belangrijk: het heeft een aaibare grootte (5 procent van de beurswaarde van AbbVie). De hoop is dat dit zo blijft. Nu nog een ietwat menselijke prijs voor die pillen en dan hebben we eindelijk een voorbeeld dat het kan: farma die je niet per se haat.

Het zou een mijlpaal in de strijd tegen gigantisme zijn.

Naschrift: Ik heb in 2017 een piepklein beetje sprekersvergoeding ontvangen na een praatje over mijn onderzoek bij een dermatologiecongres. Dat congres werd gefinancierd door AbbVie, dus ik heb geld van hen aangenomen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.