Zika is overdraagbaar via urine (als je erg je best doet)

Ophef Waren de Chinese onderzoekers dronken? Dat vroeg een Amerikaanse epidemioloog zich af na lezing van hun publicatie.

Een Braziliaanse baby met een misvormde schedel, veroorzaakt door een besmetting met het zika-virus.
Een Braziliaanse baby met een misvormde schedel, veroorzaakt door een besmetting met het zika-virus. Foto Nacho Doce/Reuters

Urine van zika-patiënten, dat zou mogelijk een tot nu toe onbekende route zijn waarlangs het virus zich via de mug verspreidt naar anderen. Dat suggereren Chinese wetenschappers in een artikel in het wetenschappelijke blad Nature Communications. Het zika-virus kan ernstige geboorte-afwijkingen veroorzaken. De urineroute zou zelfs de snelle opmars van zika-epidemie via eilanden in de Stille Oceaan naar Zuid-Amerika kunnen verklaren, opperen ze. Als onderbouwing presenteren ze een uitgebreide reeks proeven met urine, muggen en muizen.

Zijn dit soms een stelletje dronken studenten die bij ieder biertje dat ze openmaken weer een nieuwe fantastische proef bedenken, vroeg de Amerikaanse onderzoeker Nathan Grubaugh zich af. De zelfverklaard bierliefhebber, annex epidemioloog gespecialiseerd in mug-overdraagbare ziekten van Yale University, maakte op twitter gehakt van het onderzoek en de vergaande conclusies die eruit getrokken werden.

Kan zikavirus overleven in menselijke urine? De eerste proef van de Chinezen leverde het inzicht op dat het sterk varieert per persoon, en dat het virus in afgekoelde („uitgeplaste”) urine maximaal een etmaal overleeft.

Grubaugh smaalt: „Hier aangeland stel ik mij voor dat de dronken studenten tegen elkaar zeiden: als we nu eens wat verse zika-pis bij muggeneitjes druppelen, zouden die dan besmet raken?” En jawel, in drie van de 143 bakjes raakten de muggen besmet. Vervolgens werd die muggen bij muizen gezet die door een genetische ingreep geen goede afweer hebben. En jawel, één van de veertien muizen raakte besmet en stierf.

Zika overleeft in urine, maar over leeft het ook in rioolwater? De besmettingsproeven werden herhaald met latrinewater verzameld op tien verschillende locaties. Nu raakte een van de 18 muizen besmet en die stierf na elf dagen.

Laboratoriumomstandigheden zijn misschien niet helemaal representatief voor de situatie in de echte wereld, schrijven de onderzoekers in een bijzin. „Epidemiologische studies zijn nodig om te bewijzen dat de overdracht van zikavirus via menselijke urine in muggen komt.”

De commentaren van reviewers die het artikel beoordeelden zijn niet mals: „is het relevant?” en „verdunt de urine in het riool niet zoveel dat de aanwezigheid van besmettelijke virussen er niet meer toe doet?”

Even serieus, concludeert Grubaugh: „Dit is dom. Ik zou geschokt zijn als dit ooit gebeurde in de natuur.”

Lees alles over zika: Acht vragen over het oprukkende zikavirus