Recensie

Recensie Boeken

Nederlanders zijn net zo gastvrij als Turken. Toch?

    • Sebastiaan Kort

Inge de Bever Ze trouwde in 1980 met een Turkse man en schreef daar een roman over. Niet over de discriminatoire kant van Nederland, maar over het wel en wee van haar familieleden, die nogal vaak komen logeren.

In Moederland, het autobiografische boek dat Inge de Bever (1958) schreef over haar huwelijk met een man van Turkse origine, neemt de trots van het Turkse volk soms lachwekkende vormen aan. Als De Bever voor het eerst het geboorteland van haar man aandoet, ziet ze in elke plaats wel een in het oog springend standbeeld, waarmee eer wordt bewezen aan een lokale specialiteit of bekendheid. Onderweg naar Istanbul stelt De Bevers schoonvader voor om even te stoppen in Inegöl, vermaard om haar vleesspecialiteiten. Het gezelschap verlaat de snelweg, rijdt Inegöl binnen en ziet zich geconfronteerd met een standbeeld van… ‘een enorme hand met een vork waarop een gigantische gehaktbal was geprikt’.

Zou de gehaktbal daar nog staan? We zijn inmiddels een kleine veertig jaar verder, want De Bever trad in 1980 in het huwelijk met Ilhan, een ijverige, innemende jongen met een lamswollen trui die bedrijfskunde in Delft studeerde. Zoiets was destijds (en nu misschien ook nog wel) voor de buitenwacht een rigoureus besluit. Voor sommige Nederlandse burgers (die het echtpaar uit hun Leidse flatje probeerden te pesten), maar ook voor de autoriteiten, die net even minder scheutig waren met het verlenen van privileges aan een echtpaar met de achternaam Aksoycan. Als Ilhan de hulp van een bevriende ambtenaar moet inzetten om zich tot Nederlander te laten naturaliseren, schrijft De Bever cynisch op dat ‘Ahmet met de pet het kennelijk kan schudden.’

Voorhuid

Maar Moederland is verder helemaal geen boek waarin nu eindelijk eens de discriminatoire kant van Nederland tegen het licht wordt gehouden. De meeste ruimte geeft De Bever aan haar ervaringen met de Turken: om de haverklap staan er familieleden van Ilhan op de stoep die hun nieuwsgierigheid naar dat ordentelijke land aan de Noordzee er niet langer onder kunnen houden. Die blijven maandenlang plakken omdat ze er stilzwijgend van uitgaan dat ze in Nederland net zo gastvrij zijn als in Turkije. De spil hierin is Ilhans moeder, een vrouw die een heus serpent lijkt te zijn, maar later milder wordt. De vrouw, een ‘kind’ van het seculiere Turkije van Atatürk, ziet haar land gaandeweg met lede ogen afglijden naar het restrictieve land dat het onder Erdogan is geworden. ‘“De democratie is een schijnvertoning geworden”, briest ze. “En dat allemaal door een man zonder enige opleiding.”’

Lees ook: Moeder kreeg een baan bij het AMC, vader werd een gokkende drinkebroer

Voor een roman, zoals Moederland in de markt is gezet, is de taal te pover en zijn de onderlinge verhoudingen te weinig suggestief weergegeven. Maar als een vorm van memoires heeft het zeker waarde. Het toont vooral dat de harde culturele tegenstellingen waar in de politiek over gerept wordt niet representatief zijn voor de ‘intieme’ realiteit van alledag. Waar het in de Haagse arena voor de hand zou liggen om ‘op te staan’ tegen zoiets als het besnijden van jonge kinderen, daar lost men het vraagstuk in een Turks-Nederlandse familie op met een slimmigheidje. Zou je je zoon niet eens besnijden, willen de Turken van De Bever weten. Nee, antwoordt zij, Allah heeft hem inclusief voorhuid afgeleverd, dus wie ben ik om daar iets aan te veranderen?