Brexit-dag: niet uit de EU, wel verder dolen als ‘zombies’

Verenigd Koninkrijk Op de dag dat het Verenigd Koninkrijk uit de EU zou stappen, werd het scheidingsakkoord weer weggestemd.

Betogers rusten even uit, vrijdagmiddag bij het parlement in Londen.
Betogers rusten even uit, vrijdagmiddag bij het parlement in Londen. Foto EPA/NEIL HALL

De dag die het nieuwe bestaan moest inluiden, biedt evenveel onzekerheid en politieke chaos als de duizend voorgaande dagen sinds de stem voor verandering. In plaats van dit weekend wakker te worden in een land dat buiten de EU staat, weten Britten – bemoedigd of bevreesd, gepassioneerd of apathisch – niet wat de toekomst behelst.

Vrijdagmiddag werd de Brexit-deal van premier Theresa May voor een derde keer verworpen door het Lagerhuis, alle aanpassingen, parlementaire trucs en de toezegging van de premier om kort na acceptatie af te treden ten spijt. Nog steeds zijn 34 van haar partijgenoten en alle tien Noord-Ierse Unionisten, haar gedoogpartner, tegen het scheidingsakkoord dat de premier eind vorig jaar met de EU afsprak. Er was speculatie dat May gesteund zou worden door meer Labour-politici uit gebieden waar in 2016 Leave is gestemd. Dat bleek niet het geval. Ze kreeg slechts vijf parlementariërs van Labour mee.

Lees meer over de Brexit in ons dossier.

Geen Brexit-stem op B-Day

Theresa May predikt dat haar deal het pragmatische midden is. Niet perfect, wel veilig en ordelijk. Twee jaar lang stond vrijdag 29 maart 2019 in de agenda als B-Day. Vorige week werd die datum geschrapt toen May in Brussel uitstel aanvroeg. Dat was een tegenslag, vond May. Ze hield het Lagerhuis voor dat de politiek the next best thing kon doen door op de historische dag die niet was, in ieder geval te regelen dat het Verenigd Koninkrijk op 22 mei alsnog zou uittreden. Bij ‘ja’ van de volksvertegenwoordigers tegen het scheidingsakkoord kon iedereen verder.

Het Lagerhuis kon dan in rustiger vaarwater de zoektocht voortzetten naar een toekomstige verhouding tot de EU. De Conservatieven hadden een nieuwe start kunnen maken met een nieuwe leider.

Maar het Lagerhuis zei ‘nee’. Het verlies was kleiner dan bij de vorige twee stemmingen, maar dat heeft weinig te maken met toegenomen tevredenheid over het akkoord van May. Meer Conservatieven steunden de deal omdat ze positie kiezen, in voorbereiding op de leiderschapsverkiezing die ontbrandt zodra May weg is. De volgende leider kan niet gezien worden als iemand die de Brexit in dit late stadium frustreerde. Daarom steunden mannen die denken May op te kunnen volgen haar akkoord.

Dominic Raab, onderhandelde als Brexit-minister met de EU over de deal, stapte vervolgens uit de regering omdat hij het akkoord ondermaats vond. Toch stemde hij nu voor, net als Jacob Rees-Mogg en Boris Johnson. Zij zeiden eerder dat de deal ervoor zorgde dat de Britten slaaf van de EU werden.

Binnen May’s partij blijven de meest pro-Europese Tories, die ruiken dat een nieuw referendum of afstel binnen bereik is, tegen de deal. Hetzelfde geldt voor circa dertig gestaalde hardliners als Mark Francois („zelfs met de loop van een geweer in mijn mond stem ik niet voor deze deal”) en Steve Baker („ik zou dit parlement wel plat willen bulldozeren en de rivier in willen schuiven”).

Tegelijkertijd stemde Labour om even politiek opportune redenen tegen het scheidingsakkoord. Inhoudelijk heeft Labour weinig problemen met het afgeschoten akkoord.

De extremen, No Deal of No Brexit, zijn meer in trek dan de aanpak van May

Labour wil een zachtere Brexit, waar het VK wel meedoet aan Europese economische integratie. Die relatie wordt pas na een scheiding besproken, en Labour erkent dat er dus een scheidingsakkoord nodig is. Waarom dan geen steun van de grootste oppositiepartij? „Het is tijd voor verkiezingen”, zei Labour-leider Jeremy Corbyn. Hij ziet geen reden een zwakke premier van de Conservatieven een reddingsboei toe te werpen.

Corbyn kan eventuele verkiezingen winnen en dan premier worden. Zelfs als Labour niet de grootste partij wordt, zorgt een stembusgang ervoor dat er geen tweede Brexit-referendum komt, een kwestie die Labour tot op het bot verdeelt.

Voor de hekken van het parlement wordt al maanden onafgebroken gedemonstreerd. De ene dag is de stam van Vertrekkers in de meerderheid. De andere dag komt de clan van Blijvers met meer opdagen. Soms houden ze elkaar in evenwicht. ‘Bollocks to Brexit’. ‘Verraders’. De verwensingen vliegen over en weer.

Lees ook: Vijf alternatieven voor de Brexit-deal van May

Stammenstrijd

Politici lopen iedere werkdag langs die stammenstrijd en slaan er op aan. Ze constateren dat hun kiezers weinig zien in de aanpak van de regering. Acht op de tien Britten vinden dat May en haar ministers de Brexit slecht aanpakken, bleek deze week uit een peiling. De extremen, No Deal of No Brexit, zijn meer in trek dan de aanpak van May.

Brexiteers zeggen al langer dat No Deal een prima optie is. Remainers hebben inmiddels een nieuw strategie. De afgelopen twee jaar zeiden zij dat afstel van de Brexit alleen kon als Britten daarvoor kozen in een nieuw referendum. De laatste weken is Revoke, ofwel intrekken, echter geen verboden woord meer. Steeds meer pro-Europese politici zijn bereid de verantwoordelijkheid zelf te nemen en zonder tussenkomst van de kiezer de Brexit te annuleren.

Na haar nederlaag zei May dat de grenzen van wat mogelijk is bijna bereikt zijn. Maandag zal opnieuw overlegd en onderhandeld worden. De premier suggereerde volgende week opnieuw haar deal in stemming te willen brengen. De Noord-Ierse politicus Sammy Wilson zag het Lagerhuis als Alice verdwaald in Wonderland. Een BBC-journalist citeerde deze week anoniem een minister: het kabinet van May leek op het land van de levende doden. Als dolende zombies of ontheemd in een fantasiewereld, ieder zijn eigen beeldspraak, zoekt de politiek naar een uitweg voor het probleem dat ze zelf schiep.