‘Tv-reclame maakt ons minder afhankelijk’

Regionale omroepen In het kielzog van de NPO de gehele programmering advertentievrij? De regionale omroepen bevinden zich in een moeizame positie.

Bekroonde Brabantse reportage: zelfmoordpoeder kopen op Marktplaats.
Bekroonde Brabantse reportage: zelfmoordpoeder kopen op Marktplaats.

Toen NPO-voorzitter Shula Rijxman in januari pleitte voor het stapsgewijs afbouwen van reclame op de publieke omroep, doelde zij niet op de regionale omroepen, zegt Gerard Schuiteman, bestuurder bij de Regionale Publieke Omroep (RPO). „Rijxman is van de NPO, ik ben van de RPO. Dus dat is ook niet erg”, zegt hij daarover. Maar de landelijke discussie raakt ook de regionale omroepen. „Bij ons komen de klappen harder aan dan landelijk”, aldus Schuiteman.

Eind april presenteert minister Slob (Media, ChristenUnie) zijn nieuwe plannen om de publieke omroep te hervormen. Het NPO-bestuur wilde de reclame stapsgewijs afbouwen. Het Rijk moet de gemiste inkomsten dan wel compenseren. Maar vorige week nog maakte de NPO een opmerkelijke draai. Na een ongepubliceerd marktonderzoek van onderzoeksbureau GfK, op verzoek van de NPO, blijkt dat 49 procent van de ondervraagden de reclame op de publieke zenders prima vindt. Het NPO-bestuur en de losse omroepen stuurden daarom een gezamenlijke brief aan minister Slob om te vragen het huidige bestel zo te houden.

Lees ook: Een reclamevrije omroep: ramp of zegen?

Een rondgang langs acht regionale omroepen en de RPO leert: zij zijn niet zozeer tegen een advertentievrije omroep, maar compensatie vanuit Den Haag is dan wel noodzakelijk. Opgeteld krijgen de regionale omroepen 142 miljoen euro overheidssteun, de gezamenlijke reclame-inkomsten in 2017 bedroegen 16,9 miljoen.

Het mogelijke inkomstenverlies zou zwaar vallen, wellicht zwaarder dan bij de NPO, denken ze. Bovendien is het onwaarschijnlijk dat de Mediawet voor regionalen een uitzondering zal maken. Een advertentievrije NPO betekent een advertentievrije RPO.

„Een reclamevrije omroep geeft ons de gelegenheid om ons te concentreren op journalistiek. Mits compensatie, ben ik inhoudelijk voorstander”, zegt RTV Utrecht-directeur Paul van der Lugt. Dink Binnendijk, directeur RTV-Drenthe: „Als je besluit tot reclamevrij moet je wel compenseren. Anders gaat het erg lastig worden”. Vanuit de kijker gedacht zou Binnendijk wel wat voelen voor advertentievrije televisie. „Reclame kan soms ook irritant zijn. Als je een video afspeelt op internet en er zitten twee reclamespotjes voor, dan is dat niet graag wat je wilt”. Van der Lugt: „Niemand kijkt naar televisie om reclames te zien.”

Geen reclamespotjes op de publieke omroep, zou een grotere afhankelijkheid van de politiek betekenen

Allard Berends, directeur bij Omroep Flevoland, ziet nog een voordeel. Met het verdwijnen van advertenties zou volgens hem de concurrentie met commerciële concurrenten ook kunnen wegvallen. „Advertentievrije omroepen zouden mogelijk het samenwerkingsprobleem kunnen oplossen.” Samenwerkingen tussen commerciële en publieke media lopen nu vaak stuk op de Mediawet, of op de concurrentieverhouding, aldus Berends.

De afgelopen jaren stonden de reclame-inkomsten van de RPO onder druk. Tussen 2010 en 2017 namen die met zeven miljoen euro af. Maar de landelijke reclame-omzet neemt sindsdien weer toe. Geen reclamespotjes op de publieke omroep, zou een grotere afhankelijkheid van de politiek betekenen. Onwenselijk, zegt Schuiteman van de RPO: „Regionale omroepen halen de reclame-omzet zelf binnen. Dat is best een klus, maar je bent er zelf verantwoordelijk voor. Dat is positief.” Advertenties hebben ook positieve aspecten vindt de RPO-bestuurder. Zo kleuren regio-specifieke advertenties een zender regionaal. „Neem een lokale modespeciaalzaak. Die brengt niet alleen geld in het laatje, maar draagt ook bij aan het regiogevoel van zo’n zender”, licht hij toe. „Op landelijk niveau is dat veel minder.”

In een verklaring liet de Bond van Adverteerders (BvA) eerder al weten mordicus tegen een reclamevrije NPO te zijn. Die stelling neemt de BvA ook regionaal niveau in. „Op regionaal niveau ontneem je de kleine bedrijven de kans specifieke doelgroepen te bereiken”, aldus BvA-directeur Henriette van Swinderen. Bovendien stelt ze dat in de regio geen alternatief is voor adverteerders, zoals die er landelijk wel zijn, met RTL en Talpa.