Minister Dekker wacht zwaar debat over Michael P.

Onderzoeken moord Anne Faber Instanties die met de moordenaar van Anne Faber te maken kregen, gaven elkaar weinig informatie en schatten zo risico’s op recidive geheel fout in.

Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) reageert op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over forensische zorg en de zaak-Michael P. P is veroordeeld voor het doden, verkrachten en ontvoeren van Anne Faber.
Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) reageert op het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid over forensische zorg en de zaak-Michael P. P is veroordeeld voor het doden, verkrachten en ontvoeren van Anne Faber. Foto Bart Maat/ANP

Minister Sander Dekker (Rechtbescherming, VVD) „kan het ook niet verklaren”. Dat Michael P. een incomplete diagnose kreeg over zijn gedrag en daardoor niet behandeld werd voor zijn zedenproblemen – óndanks een veroordeling voor verkrachting van twee minderjarige meisjes. Hoe hij in een lichtere kliniek kwam, zonder dat daar informatie was over die problemen. Hoe hij daar steeds meer vrijheden kreeg zonder dat duidelijk was of hij dat aankon. En hoe hij die vrijheid vervolgens misbruikte om op de avond van 29 september 2017 Anne Faber (25) van haar fiets te trekken, vast te binden, te verkrachten en vervolgens te vermoorden.

Uit de drie rapporten die donderdag verschenen, van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), Inspectie Justitie en Veiligheid en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, blijkt dat veiligheidsrisico’s rond Michael P. verkeerd zijn ingeschat. Ook maakte P. misbruik van een systeem dat het beste voor heeft met een ex-delinquent die terugkeert in de maatschappij. In de Penitentiaire Inrichting in Vught, waar P. een straf van 12 jaar uitzat, werd P. vooral behandeld voor „gewelddadig handelen” en werd „mogelijk aanwezige zedenproblematiek” nauwelijks erkend, waardoor de kans op recidive al meteen verkeerd is ingeschat. Bovendien kon P. verhinderen dat de kliniek in Den Dolder waar hij zijn resocialisatie begon, alle bevindingen van de PI Vught kreeg. „Het was een vrijwillige overplaatsing, dan kan een cliënt bezwaar maken”, zei OVV-directeur Tjibbe Joustra. Volgens de OVV moet overplaatsing voortaan niet doorgaan als een gevangene niet alle informatie wil overdragen.

Volgende week wacht Dekker een zwaar debat met de Tweede Kamer over de rapporten. Die beschrijven volgens Dekker „harde conclusies, een pijnlijk beeld en een reeks aan fouten”. Daar is Dekker uiteindelijk politiek verantwoordelijk voor. Alle instanties – van de gevangenis in Vught tot de kliniek in Den Dolder – vallen onder zijn verantwoordelijkheid. Net als het systeem van forensische zorg dat tijdens de resocialisatie van daders volgens het rapport van de OVV te weinig rekening houdt met de veiligheid van de samenleving.

Lees ook: Patiënt of delinquent, dát is de vraag

Dat systeem is ook een gevolg van politieke keuzes. Vanuit de forensische zorg wordt al langer aan de bel getrokken. Er zijn personeelstekorten, veel medewerkers voelen zich onveilig. Afgelopen jaren is daar zo’n 80 miljoen euro bezuinigd. Daders moesten van het kabinet Rutte-II makkelijker relatief lichtere vormen van zorg krijgen, bijvoorbeeld in Den Dolder. „Het woord straffen staat niet in onze vocabulaire”, zei een zorgverlener aan de OVV.

Dekker neemt de aanbevelingen van de OVV over en kondigde maatregelen aan. Zo moeten de „maatschappelijke risico’s” zwaarder gaan tellen bij de afweging of een dader aan zijn terugkeer kan werken, en in welke vrijheid. De vraag is of Dekkers excuses aan de familie, aangekondigde maatregelen en erkenning van fouten voldoende zijn.

Zowel coalitie als oppositie heeft kritiek. Dat hij een maand na de moord op Faber aantrad ontslaat hem niet van staatsrechtelijke verantwoordelijkheid voor het falen. Relevant voor Dekkers politieke overleven is vooral, zeggen Kamerleden: deed hij sinds zijn aantreden voldoende om herhaling te voorkomen? Afgelopen anderhalf jaar is al veel gebeurd, benadrukte Dekker donderdag. Voor de kliniek in Den Dolder kwam een ‘verbeterplan’. Ook wees hij op de Wet forensische zorg, sinds 1 januari in werking, die het makkelijker moet maken tbs op te leggen aan verdachten die medewerking aan tbs-onderzoek weigeren. Rechters kunnen sindsdien makkelijker inzicht in medische gegevens krijgen. Michael P. ontliep mede door zo’n weigering tbs.

In de Kamer is vooral onbegrip over waarom Dekker pas na ontvangst van het concept van het OVV-rapport de groep zedendelinquenten die aan hun terugkeer werken doorlichtte. Van 13 zijn vrijheden ingetrokken, van 8 vrijheden opgeschort omdat „risico-taxatie” ontbreekt. Waarom nú pas zo’n doorlichting, willen de Kamer weten, en niet direct na de moord op Faber? Zij willen ook uitzoeken of ook ná Dekkers aantreden het toezicht op de maatschappelijke veiligheid tijdens de resocialisatie van zedendeliquenten onvoldoende was.

Delinquent of patiëntReacties op rapportpagina 4-5