‘Mijn werk wordt in rap tempo vernietigd’

Kunstenaarsproject Een heel klein huisje aan de Brouwersgracht: de nieuwe installatie van kunstenaar Leonard van Munster. „De gemeente werkt mij tegen.”

Foto Leonard van Munster

Aan de Brouwersgracht, op een lap braakliggend terrein – een van de duurste stukken grond van Amsterdam – stond deze maand ineens een huisje op een berg zand. Blauw hout, rode gordijntjes, binnenin brandt een lichtje en wie goed kijkt ziet zelfs wasgoed wapperen in de wind. Maar dit is niet een of andere hippe nieuwe microwoning – het gebouwtje is maximaal een meter hoog – maar een nieuwe installatie van kunstenaar Leonard van Munster (1972): Nail house.

„Het lijkt wel of de bewoner geweigerd heeft te vertrekken en de bouwput rondom deze woning al is afgegraven. Zoals je dat vast kent uit China, waar mensen soms niet willen wijken voor de plannen van een projectontwikkelaar of de overheid”, zo verklaart Van Munster zijn werk.

Al meer dan tien jaar plaatst Van Munster kunstwerken in de openbare ruimte van Amsterdam. Zo liet hij in 2015 het miljoenenjacht Fortuna ‘aanspoelen’ op de Zuidas, 15 meter voor de ingang van het hoofdkantoor van ABN AMRO. Ook zou je hem kunnen kennen van zijn werk Under Heaven 02, waarbij hij in 2009 in de looptunnel onder de A10 – de ‘gruwelkamer van Bos en Lommer’ – een oase bouwde met palmen, zand en een kleine waterval. In het Erasmuspark dreef een piepkleine villa van zijn hand en eerder bouwde hij een liefdesverklaring in licht op het Gak-gebouw.

Maar anders dan zijn reguliere kunst draait dit nieuwe werk in de Jordaan om hemzélf, het is namelijk „een noodkreet” aan het stadsbestuur en de wethouder van Cultuur, Touria Meliani (GroenLinks).

„Al meer dan tien jaar bouw ik grote kunstwerken in de openbare ruimte. Veelal op eigen initiatief in de buitenwijken van Amsterdam, zoals Nieuw-West. Maar in plaats van dat de gemeente mijn inzet waardeert, ondervind ik overwegend tegenwerking. De werken worden niet onderhouden of in rap tempo vernietigd”, schreef Munster deze maand in een persbericht.

Is dat niet het risico van werken in de openbare ruimte?

„Ik wilde altijd al kunst maken zonder te veel beperkingen. Na de Rietveld dacht ik: de buitenruimte wordt mijn galerie. Als een werk er tijdelijk staat is het vergunningstraject makkelijker dan bij een vast werk. Je kunt veel sneller iets maatschappelijks benoemen, zoals het aangespoelde jacht op de Zuidas tegen het einde van de crisis. Soms krijgt een tijdelijk werk ineens veel meer waarde doordat het blootlegt wat er in een bepaalde tijd speelde, en dan zou het een optie moeten zijn om het te behouden.

„Mijn werken staan op plekken waar veel jongeren niet in aanraking komen met kunst, zoals in West. Dat is niet mijn doel maar een bijkomstigheid. Toen ik er net mee begon kwam de politiek niet buiten de Ring, dus werd ik redelijk met rust gelaten qua vergunningen. Nu is dat anders en moet kunst een hoog ‘buurtparticipatie’-gehalte hebben.”

U schrijft dat u wordt tegengewerkt door de gemeente. Om wat voor tegenwerking gaat dat?

„Aan de ene kant gaat het om vergunningstrajecten. Je ziet dat een ambtenaar soms met pijn in zijn hart een werk van mij moet laten vernietigen, omdat er vanuit de politiek de sturing ontbreekt. Neem de ‘oase’ onder de A10 bijvoorbeeld. Dit werk wordt met de sloop bedreigd omdat de verlichting volgens Rijkswaterstaat door de gemeente onjuist is aangelegd. Nu ben ik al een jaar bezig om beide partijen op één lijn te krijgen.

„Ten tweede raken openbare werken soms beschadigd. De drijvende villa in het Erasmuspark werd vorig jaar gekraakt door een krakerskoppel. Ze hadden de schoorsteen afgebroken, het rook er zuur. Ik was dan degene die ze moest wegjagen en het herstel kosteloos moest regelen.”

Hoeveel van uw werken zijn al vernietigd door de gemeente?

„Drie, en eentje staat nog ‘op de lijst’. In de stad staan vier van mijn kunstwerken die nog behouden kunnen blijven.”

En dan is er ook nog uw plan voor een biotoop...

„In Sloterdijk heb ik een stuk natuurgrond van de gemeente gepacht. Daar wil ik een gigantische stolp overheen plaatsen, waaronder kunstwerken reageren op de veranderende maatschappij. Ik heb daar duizenden euro’s in geïnvesteerd en een hypotheek afgesloten. Ik heb tweeënhalf jaar moeten wachten op de nakoming van de belofte om de grond bouwrijp op te leveren. Dat is slopend en ik heb geen geld voor een advocaat. We zouden juist samen moeten werken om er iets moois van te maken.”

Na uw noodkreet kondigde wethouder Meliani een ‘stadscurator’ aan. Is dat de oplossing?

„Daar ben ik blij mee, het is een goede stap. Ik hoop echt dat er op korte termijn een oplossing komt zodat ik als kunstenaar kan blijven werken én oprechte medewerking krijg. In plaats van dat ik keer op keer te horen krijg dat ze ‘ernaar zullen kijken’. Mijn werk is een verrijking voor Amsterdam.”

Nail house, tot en met 27 april te zien op de Brouwersgracht 161, met ernaast een expositie van Munsters werk in Marian van Zijll Langhout Contemporary Art. De online petitie voor behoud van Van Munsters werk is te tekenen op: www.leonardvanmunster.com