Farma-weldoeners achter Amerikaanse heroïne-epidemie zijn nu paria’s

Opiatencrisis Verenigde Staten Ze hebben een planetoïde op hun naam staan, maar de steenrijke familie Sackler geldt nu als aanstichter van de opiatencrisis in de VS.

Sackler: de naam siert de gevels van faculteiten en bibliotheken op Amerikaanse en Europese topuniversiteiten, waar de familie al decennia gul aan doneert. De meest prestigieuze musea ter wereld – van het Louvre tot MoMA – danken expositiezalen en vleugels aan de steenrijke weldoeners. De Universiteit Leiden vernoemde zelfs een planetoïde naar twee Sacklers na een royale gift, in 1998, aan de lokale sterrenwacht.

In de kunsten en de academie mogen de Sacklers dan welbekend zijn, hun naam staat niet op de potjes OxyContin, de pijnstiller waar talloze Amerikanen aan verslaafd zijn. Met deze „heroïne in pilvorm” vergaarde de zeer gesloten Joods-Amerikaanse familie het leeuwendeel van haar miljardenfortuin. Een medicijn waarvan de lancering (in 1995) wordt beschouwd als het startpunt van de almaar uitdijende opiatencrisis in de VS. Een epidemie die dagelijks circa 200 Amerikanen het leven kost.

Het maatschappelijk besef over de kwalijke rol van OxyContin groeit de afgelopen weken snel. Meerdere musea en universiteiten accepteren geen giften van de familie meer of storten deze terug. Ooit werden de Sacklers geroemd als ‘moderne Medici’, nu gelden ze als paria’s. Purdue Pharma, hun familiebedrijf, zou door een golf aan rechtszaken wankelen. Woensdag trof het in Oklahoma weer een schikking, voor 270 miljoen dollar.

De val van de Sacklers (geschat familievermogen 14 miljard dollar) heeft lang op zich laten wachten. Al sinds de jaren vijftig zetten ze met zeer agressieve marketing zeer verslavende medicijnen in de markt. „De familie die een imperium bouwde op pijn”, kopte The New Yorker in oktober 2017. Het blad Esquire portretteerde de Sacklers dat jaar als „de geheimzinnige familie die miljarden verdiende aan de opiatencrisis”.

Richt je op de artsen

Dit imperium werd opgezet door drie broers: Arthur, Raymond en Mortimer. Allen studeerden geneeskunde, maar vooral Arthur, de oudste, was daarbij ook commercieel ingesteld. Op de middelbare school al wist hij een sigarettenmerk over te halen in de schoolkrant te adverteren. Met dit publicitaire talent zette hij later een farmaceutisch reclamebureau op, dat zeer succesvol was in het aanprijzen van het kalmeringsmiddel Valium.

In 1952 kochten de drie broers een medisch fabriekje, Purdue Frederick. Dit bouwden ze uit tot de huidige farmareus door synthetische varianten van heroïne in pillen te persen: eerst MS Contin, later OxyContin. Deze opioïden waren sterker dan het aloude morfine en langer werkzaam.

Deze huisarts in Ohio ziet dat patiënten blijven worstelen met pijnstillers, heroïne en fentanyl

Arthur Sackler gebruikte de reclametruc die hij al bij het aanprijzen van valium leerde: richt je niet op de patiënt, maar ook (of vooral) op de arts die het middel moet voorschrijven. Het bedrijf ging investeren en adverteren in medisch-wetenschappelijk tijdschriften en onderzoek sponsoren. Artsen en academici werden ingehuurd voor riante sprekersklussen en uitgenodigd voor seminars in warme luxe-oorden, alle onkosten vergoed.

Opgestuwd door bonusregelingen prees Purdues leger aan verkopers MS Contin en OxyContin bij artsen aan voor een veel groter aantal aandoeningen. Werden zulke pijnstillers eerst vooral bij acute pijn (bij kanker of na een operatie) of bij palliatieve zorg voorgeschreven, die van Purdue waren ook geschikt bij, bijvoorbeeld, chronische rugpijn.

De risico’s op verslaving werden verzwegen. De onderzoeker die bij federale toezichthouder FDA in de jaren 90 OxyContin goedkeurde, had twee jaar later een baan bij Purdue.

Deze bedrijfsvoering is door critici vergeleken met de wijze waarop drugsdealers hun product pushen. En zoals drugskartels met hun narcodollars overal ter wereld overheden corrumperen, zo wist Purdue zeer effectief in Washington te lobbyen. Tussen 2006 en 2015 besteedde het bedrijf 880 miljoen dollar aan politieke donaties en lobby-activiteiten. Acht keer zoveel als de wapenlobby.

Bankroet op komst?

De drie broers zijn inmiddels dood. De laatste overleed eind 2017. Maar zeker aangezien twee van hen drie keer huwden, zorgden ze voor relatief veel nageslacht. ‘Oxy’ blijft een grote hit: sinds de lancering heeft het middel 35 miljard dollar omzet opgeleverd. Het familiefortuin is verdeeld over vijftien kinderen en nog meer kleinkinderen. Die telgen zijn niet allemaal actief in de leiding, gezamenlijk trekken ze naar schatting wel elk jaar 700 miljoen dollar uit het bedrijf.

De opiatencrisis zelf kostte de VS tot nu toe zeker 80 miljard dollar en (geteld van 1999) al ruim 200.000 mensenlevens. Het einde ervan is nog lang niet in zicht. Nog elk half uur wordt in de VS een aan opiaten verslaafde baby geboren. Sinds het supersterke fentanyl door heroïne wordt gesneden, stijgt het aantal overdoses explosief.

Lees meer over de drugsepidemie in de VS en de Mexicaanse kartels

Oxy is niet de enige schuldige in deze crisis. Maar doordat Purdue artsen zo succesvol overtuigde van de zegeningen van opioïden, geldt het bedrijf als aanstichter ervan. Veel gebruikers moeten er steeds meer van slikken, in een hoger tempo, willen ze geen ontwenningsverschijnselen krijgen. Zo worden ze richting zwarte markt geduwd, waar goedkopere varianten te koop zijn, zoals heroïne. Ook zijn er dirty doctors die zich laten omkopen of dealen in recepten.

Bovendien werd Oxy al snel ontdekt voor niet-medicinaal gebruik. Eenmaal vermalen kan de pil gesnoven worden, waardoor het (normaal geleidelijke) verdovende effect in één keer toeslaat. Deze veelal jonge recreatieve gebruikers schakelen uiteindelijk vaak over op heroïne.

Purdue is al vele malen aangeklaagd, maar door steeds te schikken voorkwam het gesloten bedrijf transparantie in de rechtszaal. Dit afkopen kost steeds meer en begin deze maand lekte uit dat Purdue een mogelijk faillissement onderzoekt. Critici zeggen dat niet alleen het bedrijf, maar ook de familieleden die er rijk van worden, persoonlijk aansprakelijk gesteld zouden moeten worden.