De man van het afgeschoten Plan

Hans Simons 1947-2019

Als staatssecretaris van Volksgezondheid voerde de PvdA-politicus een taai en tevergeefs gevecht voor een nieuw zorgstelsel.

Hans Simons in 1993, hij was toen staatssecretaris van Volksgezondheid en reikte een masker met ‘Samen? Hou ‘t rookvrij’ erop uit, voor een campagne tegen passief roken. Foto ANP.
Hans Simons in 1993, hij was toen staatssecretaris van Volksgezondheid en reikte een masker met ‘Samen? Hou ‘t rookvrij’ erop uit, voor een campagne tegen passief roken. Foto ANP.

Wie Hans Simons zegt, zegt Plan Simons. De naam van de woensdag op 71-jarige leeftijd overleden PvdA-politicus was onverbrekelijk verbonden met zijn plan begin jaren negentig om het Nederlandse ziektekostenstelsel ingrijpend te hervormen. Hij lanceerde dit voorstel voor een basisverzekering voor alle inwoners van Nederland als staatssecretaris van Volksgezondheid in het derde kabinet Lubbers (1989-1994), een coalitie van CDA en PvdA.

Het hoofdidee achter de stelselwijziging was dat het inkomensafhankelijke ziekenfonds en de particuliere ziektekostenverzekering opgingen in één systeem. De basis voor deze ingrijpende verandering was al eerder gelegd in een rapport van voormalig Philips-topman Wisse Dekker.

Lees ook dit stuk uit 2001 over Hans Simons: ‘Ik heb geen talent voor hard zijn’

Maar de vertaling in wetgeving kwam voor rekening van Hans Simons.

Het uiterst omvangrijke plan met een uitgebreide basisverzekering had trekken van een nationale gezondheidszorg. Grote delen kwamen voor rekening van de uit de belastingen gefinancierde Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten.

„Een OV-jaarkaart naar de spreekkamer van de dokter”, was het even effectieve als dodelijke etiket dat toenmalig werkgeversvoorzitter Alexander Rinnooy Kan op het Plan Simons plakte. Nederland wordt „ten dienste van een rondje inkomenspolitiek onderworpen aan een 50 miljard gulden kostend experiment met onze zo essentiële gezondheidszorg”, vond Rinnooy Kan.

Sindsdien voerde Simons een niet te winnen gevecht. De wereld van de zorgverzekeraars, met diverse politieke lijntjes naar het CDA en de VVD, organiseerde een stevige lobby tegen het plan. Vice-premier en PvdA-partijleider Wim Kok liep ook niet over van enthousiasme. Het gevolg was dat het plan steeds verder werd uitgekleed. In 1992 wist het CDA in de Eerste Kamer te bereiken dat alle afzonderlijke uitvoeringsregelingen een wettelijk traject moesten doorlopen. Dit was het begin van het einde van het Plan Simons, dat uiteindelijk werd ingetrokken. Pas in 2005 kwam er een nieuw ziektekostenverzekeringstelsel dat overigens de nodige elementen van de zo bekritiseerde voorstellen van Simons bevatte.

Terugkijkend op zijn nederlaag van toen zei Simons in 2001 in een interview met NRC: „Ik vond dat er een principiële verandering nodig was. Ik heb dat goed gezien.” De politiek had volgens hem begin jaren negentig te weinig gevoel van urgentie voor de problemen waarmee het zorgsysteem worstelde. „En als de politiek iets niet heel zeker weet, dan wordt het niks”, aldus Simons.

Voordat hij in 1989 als staatssecretaris naar Den Haag werd gehaald, was hij zeven jaar wethouder in Rotterdam geweest. Naar die stad keerde hij in 1994 ook weer terug als wethouder. Politiek gevormd werd hij in de jaren zeventig in de Politieke Partij Radikalen (PPR). In 1979 stapte Simons over naar de PvdA. Na 2001 bekleedde hij verschillende functies in de zorgsector.