Bayer verliest voor de tweede keer pesticidezaak in de VS

Bestrijdingsmiddel Roundup Een jury in de Verenigde Staten vindt dat het middel Roundup tot kanker kan leiden. Voor Bayer staan nog 11.200 zaken op de rol.

Roundup in de schappen in een winkel in Californië
Roundup in de schappen in een winkel in Californië Foto Josh Edelson/AFP

Weer zorgt het bestrijdingsmiddel glyfosaat in de Verenigde Staten voor een miljoenenclaim voor Bayer. Een federale jury in San Franscisco vonniste woensdag dat het Duitse chemiebedrijf een schadevergoeding van 80 miljoen dollar (71 miljoen euro) moet betalen aan de 70-jarige Edwin Hardeman, die aan lymfeklierkanker lijdt.

De jury is ervan overtuigd dat de blootstelling aan het bestrijdingsmiddel glyfosaat, ook bekend onder de merknaam Roundup, een „substantiële rol” heeft gespeeld bij de ziekte van Hardeman. Vorige week was Bayer al aansprakelijk gesteld in de zaak. Sindsdien daalde de beurskoers van het chemieconcern 18 procent. Het aandeel stond donderdag op het laagste punt in bijna zeven jaar.

Bayer gaat in hoger beroep. Maar met nog meer dan tienduizend van dit soort zaken te gaan, is de schade voor het bedrijf evident.

Het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat is een van de meest gebruikte pesticiden ter wereld – ook in Nederland. Het werd in 1974 op de markt gebracht door het Amerikaanse Monsanto. Het bedrijf werd vorig jaar overgenomen door de Duitse chemiereus Bayer (omzet 39,6 miljard euro).

Lees ook: Vier vragen over Roundup: een van de meest gebruikte maar ook meest controversiële bestrijdingsmiddelen

Of glyfosaat daadwerkelijk kanker veroorzaakt wordt door wetenschappers betwijfeld, maar de jury toonde zich overtuigd. Het is al de tweede veroordeling van het chemiebedrijf in een dergelijke zaak, en de eerste voor een federaal gerechtshof. Dat is een slecht vooruitzicht voor Bayer. Er zijn in de Verenigde Staten 11.200 vergelijkbare rechtszaken aangespannen van mensen die zeggen kanker te hebben gekregen door jarenlang gebruik van Roundup.

Vorig jaar werd Bayer in de eerste van deze zaken al veroordeeld tot het betalen van een schadeclaim van 78 miljoen dollar (69 miljoen euro) aan kankerpatiënt Dewayne Johnson.

Ook de federale jury in de zaak-Hardeman was overtuigd van Monsanto’s aansprakelijkheid. Hardeman spoot glyfosaat meer dan 25 jaar om zijn landerijen te onderhouden, en kreeg het soms op zijn huid. De jury beoordeelde de samenstelling van glyfosaat als „gebrekkig” en oordeelt dat Monsanto nalatig is geweest omdat het Hardeman niet heeft gewaarschuwd over de risico’s.

Wetenschappelijke steun voor het oordeel van de jury komt van het Internationale Instituut voor Kankeronderzoek (IARC), onderdeel van de Wereldgezondheidsorganisatie. IARC concludeerde in 2015 dat glyfosaat „waarschijnlijk” kankerverwekkend is voor mensen.

Andere toezichthouders en instituten waren het daar de afgelopen jaren echter mee oneens. De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) oordeelde dat het „onwaarschijnlijk” is dat glyfosaat bij mensen kanker veroorzaakt. De Wereldgezondheidsorganisatie zelf concludeerde in 2016, samen met VN-landbouworganisatie FAO, dat het „onwaarschijnlijk” is dat mensen risico lopen op kanker als ze via hun eten glyfosaat binnenkrijgen.

Ghostwriter

Wat in de kwestie ook meespeelt is de zware kritiek op de betrouwbaarheid van Monsanto. Het bedrijf kreeg in de zaak-Johnson veel verwijten over zijn onderzoeksmethoden. Vrijgegeven documenten suggereren dat Monsanto wetenschappers beïnvloedde die over glyfosaat schreven, en als ghostwriter optrad van hun publicaties.

Ook zijn lang niet alle onderzoeksresultaten over de veiligheid van Roundup gepubliceerd. Begin deze maand vonniste het Europese Hof van Justitie dat de voedselautoriteit EFSA twee studies openbaar moet maken die zijn meegenomen bij de beoordeling. Ondanks de onrust werd de onkruidverdelger in 2017 weer voor vijf jaar goedgekeurd voor de Europese markt.

Maar intussen gaat het niet goed met Bayer. „Uw teleurstelling is onze teleurstelling”, zei bestuursvoorzitter Werner Baumann in december tegen investeerders over de resultaten. Een paar dagen daarvoor had Bayer een reorganisatie aangekondigd waarbij wereldwijd 12.000 arbeidsplaatsen verdwijnen.

Baumann probeerde de onrust over de rechtszaken – waarvan er al honderden liepen toen Bayer besloot Monsanto over te nemen – te sussen. De aanklachten waren op niets gebaseerd, zei hij, en hij noemde de kans op succes „zeer groot”. Investeerders waren er niet gerust op. In het Duitse weekblad Der Spiegel zei Ingo Speich van Union Investment: „Bayer heeft uitgerekend het zwarte schaap van de industrie gekocht. Het heeft de juridische risico’s en de kans op reputatieschade duidelijk onderschat.”