Waarschuwen voor eng beeld zinloos

Psychologie Studenten vragen vaak om waarschuwingen bij lesmateriaal dat symptomen van PTSS kan oproepen.

Waarschuwingen voor enge beelden, trigger warnings, hebben in psychologisch onderzoek nauwelijks effect.
Waarschuwingen voor enge beelden, trigger warnings, hebben in psychologisch onderzoek nauwelijks effect. Foto Getty Images

„Waarschuwing: het volgende filmpje kan schokkende beelden bevatten.” Goed dat ze het er even bij zeggen? Dat zou je denken, maar twee Amerikaanse en een Nieuw-Zeelandse psycholoog laten nu in een reeks van zes experimenten zien dat het niet uitmaakt. Of je nu wel of niet van tevoren waarschuwt, mensen voelen zich praktisch even vervelend na het kijken van een akelig filmpje of het lezen van een gewelddadig verhaal en ze hebben ook evenveel last van gedachten eraan die zich daarna hinderlijk opdringen. Het onderzoek is gepubliceerd in Clinical Psychological Science.

Het is helemaal in de geest van de huidige tijd, dit onderzoek. De laatste jaren vragen studenten in verschillende landen steeds vaker om zulk soort waarschuwingen, trigger warnings, in lesmateriaal. Aan sommige Amerikaanse universiteiten werd het verplicht om in een syllabus te waarschuwen voor materiaal dat symptomen van een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) zou kunnen oproepen (‘triggeren’). Negatieve gevoelens over en opdringerige gedachten aan gewelddadig materiaal zijn voorbeelden van zulke symptomen, en ook het wegduwen van herinneringen eraan.

Niet dat mensen die daar allemaal last van hebben automatisch aan PTSS lijden. Gewelddadige beelden roepen gemakkelijk negatieve gevoelens en opdringerige gedachten op; dan hebben mensen niet meteen een stoornis. Daarvoor moeten ze meer symptomen hebben die hen al langer dan een maand in hun alledaagse functioneren belemmeren. Maar vervelend is het natuurlijk wel. Vandaar die roep om trigger warnings.

Maar goed onderzoek of die waarschuwingen helpen, was nog niet gedaan. Aan de ene kant kan een gewaarschuwd mens zichzelf misschien alvast in de stand zetten om zijn of haar negatieve emoties goed te reguleren, opperen de psychologen in het nieuwe artikel. In onderzoek uit 1998 met filmpjes van medische behandelingen (behandeling van brandwonden, een armamputatie) zijn daar wel aanwijzingen voor gevonden. En als mensen zelf denken dat de waarschuwing die ze krijgen hen helpt, zou dat een self-fulfilling prophecy kunnen worden.

Maar aan de andere kant kun je ook redeneren dat een gewaarschuwd mensen al schrikt bij het vooruitzicht van akelige filmpjes of teksten en zich dan al vervelend begint te voelen, waarna diegene er achteraf juist vaker aan moet denken. Ook daar zijn wel aanwijzingen voor, bijvoorbeeld in onderzoek uit 1984 bij mensen die horrorfilms te zien kregen.

En misschien treden al die processen dus wel op, maar bij verschillende mensen. Of misschien ook helemaal niet. Want gemiddeld zagen de onderzoekers geen effect van hun trigger warnings. In zes experimenten lieten ze studenten of mensen die op afstand via internet werkten meer en minder schokkende filmpjes zien of verhaaltjes lezen over onder meer moord, kindermisbruik, een auto-ongeluk en huiselijk geweld. Ze vroegen vooraf en achteraf hoe hun proefpersonen zich voelden, vroegen naar opdringerige gedachten achteraf, en keken hoe goed de proefpersonen zich erna op iets anders konden concentreren. De waarschuwingen hadden soms hooguit een heel klein effect de ene of de andere kant op, maar de onzekerheidsmarges waren zo groot dat je er in praktische zin niets mee kunt.

De onderzoekers keken ook of de waarschuwingen misschien wel effect hadden bij mensen die veel emotioneel zware gebeurtenissen hadden meegemaakt en daar nog steeds last van hadden, of bij mensen die specifiek de gebeurtenissen hadden meegemaakt waar het filmpje of verhaaltje over ging (huiselijk geweld, een ernstig auto-ongeluk). Maar nee. Waren er dan misschien veel mensen vlak na de waarschuwing gestopt met het onderzoek, en had het in die zin gewerkt? Nee, ook niet.

Of trigger warnings wel zin hebben bij mensen die aan PTSS, depressie of angststoornis lijden, zou nog moeten worden onderzocht. Maar vooralsnog lijkt het zinloos om trigger warnings in lesmateriaal op te nemen. De psychologen zijn ook bang dat trigger warnings studenten onbewust aanmoedigen om bepaald materiaal maar te vermijden, waardoor ze minder goed hun emoties leren reguleren.

Waarschuwingen voor schokkende beelden op de televisie kunnen natuurlijk nog een extra functie hebben: ze geven ouders de tijd om hun jonge kinderen tegen nare beelden te beschermen. Daar ging dit onderzoek niet over; deze proefpersonen waren 16 tot 78 jaar oud.