Opinie

    • Lars Bernaerts
    • Iris van Erve
    • Jan Konst
    • Henriette Louwerse
    • Jelica Novakovic
    • Els Stronks
    • Johan Vanparys

Stop met dat ge-Calimero, Nederlands is geen kleine taal

Neerlandistiek De toekomst van de studie Nederlands ligt in internationalisering, schrijft het bestuur van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek.

Eerstejaarsstudenten Nederlands aan de universiteit van Sheffield doen een project met het gedicht 'Marc groet ‘s morgens de dingen' van Paul van Ostaijen
Eerstejaarsstudenten Nederlands aan de universiteit van Sheffield doen een project met het gedicht 'Marc groet ‘s morgens de dingen' van Paul van Ostaijen Foto Dutch Studies/The University of Sheffield/YouTube

Is het opheffen van de studie Nederlands door de Vrije Universiteit een voorbode van een kwade storm? Dit bange vermoeden bekruipt je als je de voorlopige conclusies van de commissie-Van Rijn bekijkt. Deze commissie, ingesteld door minister Van Engelshoven, moet voorstellen doen voor een nieuw (budgetneutraal) bekostigingsmodel voor het hoger onderwijs. De commissie rapporteert eind april. Inmiddels lekte via ScienceGuide uit wat de denkrichting van de commissie lijkt te zijn: hevel binnen het budget 150 miljoen euro over naar de technische universiteiten en haal dat geld vooral weg bij de geesteswetenschappen. Met zo’n verschuiving zal de VU de eerste opleiding Nederlands in een reeks sluitingen zijn.

De neerlandistiek heeft het nu al lastig. Nog geen 200 eerstejaars in heel Nederland, terugloop in de studentenaantallen in Vlaanderen en een universiteit die het onderwijs in de landstaal- en letterkunde stopzet. De verontwaardiging is groot, de emoties lopen hoog op en de verklaringen tuimelen over elkaar heen. Op school is het vak Nederlands saai en kweekt het geen liefde voor taal en literatuur; de nadruk op exacte vakken is doorgeslagen; er is een dalende trend in de interesse voor talenstudies in het algemeen enzovoort.

Ongetwijfeld tellen al deze factoren mee. Maar er speelt ook een politieke reden: we hebben het Nederlands tot een taal met weinig status gemaakt, een leuk taaltje voor thuis, maar ongeschikt voor serieuze zaken of om serieus bestudeerd te worden. Gaan we die politiek met de commissie-van Rijn weer een stap verder doorgevoerd zien worden?

Nederlands wereldtaal

De Internationale Vereniging voor Neerlandistiek denkt dat het anders moet. Wie aan de hand van het kasboekje het belang meet, wie de eigen taal geen plaats gunt in een internationale context, die doet zichzelf ernstig te kort. De eerste stap is dan ook het afwerpen van de Calimero-mentaliteit. Want het Nederlands ís helemaal geen kleine taal. Gemeten naar het aantal moedertaalsprekers staat het Nederlands ergens rond plaats 50 – van de naar schatting 6.000 talen die er zijn. Bovendien studeren wereldwijd nog eens ruim 14.000 studenten Nederlands, aan meer dan 200 universiteiten in 45 landen. Nederlands is dus een wereldtaal met een mondiaal (opleidings)netwerk.

Lees ook: Kom dan in Polen Nederlands studeren

Daarnaast wordt het tijd dat we het Nederlands de status geven waar het recht op heeft: als zelfbewuste taal in een internationale context. Als bestuur van de Internationale Vereniging voor Neerlandistiek pleiten wij voor een radicaal internationaliseringsoffensief: een internationaal curriculum, een verblijf in het buitenland voor iedere student Nederlands en het combineren van Nederlands met andere vakken binnen een breder Liberal Arts-curriculum. Plaats de Nederlandse taal en literatuur tegen de achtergrond van internationale onderzoekstradities; onderzoek de dynamiek tussen het Nederlands en andere talen en culturen; maak gebruik van het mondiale onderwijs- en onderzoeksnetwerk waarover Nederland en Vlaanderen beschikken.

Zelfbewuste specialisten

Hier hoort ook bij dat de Nederlandse en Vlaamse overheden erkennen dat de neerlandistiek buiten de taalgrens onderdeel uitmaakt van Nederlands als internationale taal. Door intensieve samenwerking kunnen onze aankomende neerlandici uitgroeien tot zelfbewuste, globale specialisten die kunnen aansluiten bij en opereren in het wereldwijde netwerk. Zo pakken we het kleindenken dat de neerlandistiek traditioneel wordt opgedrongen bij de wortel aan: de docenten van de toekomst hebben ervaring met Nederlands in een internationale context.

Twistgesprek: De bachelor Nederlands is niet langer relevant

Het is de hoogste tijd dat ook wij investeren in de neerlandistiek. In het studiejaar 2017-2018 worden in Nederland zo’n 200 studieplaatsen voor eerstejaars gefinancierd. Het bedrag dat daarmee gemoeid is, staat in geen verhouding tot de middelen die bijvoorbeeld Duitsland voor het wetenschappelijke onderwijs in de moedertaal opbrengt. In dit jaar studeren daar aan de gezamenlijke universiteiten rond de 70.000 (!) studenten germanistiek. De cijfers voor de internationale neerlandistiek laten eenzelfde beeld zien. De Taalunie mag zo’n 10 miljoen besteden aan taal-infrastructuur en taal-activiteiten. De begroting van Oostenrijk (een kleiner land) voor deze activiteiten bedraagt 31 miljoen.

Gestrande opleidingen en extreem lage studentenaantallen – dat er iets moet gebeuren, daarover zijn alle betrokkenen het eens. De IVN denkt dat een structurele investering in de internationalisering van de neerlandistiek een adequaat middel is om jonge mensen voor een studie in de neerlandistiek te winnen. Deze mensen zijn dringend nodig, al was het maar om de toekomst van het schoolvak Nederlands veilig te stellen. Of staat de overheid op het punt de opleiding van leraren Nederlands te outsourcen en komen middelbare schooldocenten Nederlands in de toekomst uit Barcelona, Keulen en Londen?

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.