‘Ik wachtte op de Kerk om mij gerechtigheid te brengen’

Een Indiase non beschuldigt een bisschop van seksueel misbruik. Een kleine groep zusters verschanst zich in een klooster en vecht voor gerechtigheid. Volgens bisschoppen willen ‘kwade krachten’ de Kerk schaden.

Nonnen uit dit klooster in de zuid-Indiase staat Kerala beschuldigen een invloedrijke bisschop van seksueel misbruik.
Nonnen uit dit klooster in de zuid-Indiase staat Kerala beschuldigen een invloedrijke bisschop van seksueel misbruik. Foto Samyukta Lakshmi/NYT/Hollandse Hoogte

Eigenlijk, zegt Ancita Urumbil, had ze geen idee toen ze als vijftienjarige bij een kloosterorde diep in het zuiden van India aanklopte.

Het nonnenleven, dat kende ze van de zusters van wie ze catechismusles kreeg. Van de kerk die ze, vroom als haar familie was, trouw bezocht. „Het leek me wel wat.” Het was pas toen ze eenmaal zelf het donkerbruine habijt aantrok waaronder nu een teenslipper vandaan piept dat ze zich realiseerde hoe dat leven écht is. En daar, zegt de inmiddels 35-jarige zuster Ancita, was ze niet op voorbereid.

Midden in de jungle in de Indiase deelstaat Kerala leidt een smalle zandweg naar het hart van een onwaarschijnlijke revolutie. In een klooster met zachtgele muren en roze pilaren verschanst zich al maanden een groepje nonnen. Van daaruit voeren zij een krachtmeting uit met hun meerderen binnen de katholieke kerk. De reden? Wat zich binnen deze kloostermuren zou hebben afgespeeld.

De nonnen zeggen dat een invloedrijke bisschop zich hier tussen 2014 en 2016 meermaals aan een van hen zou hebben vergrepen. Maar binnen hun orde lijkt niemand hen te geloven.

Van tafel geveegd

Het verhaal van de nonnen echoot een wereldwijd probleem binnen de katholieke kerk waarvan paus Franciscus onlangs voor het eerst het bestaan erkende. In aanloop naar een grote conferentie, vorige maand, over seksueel misbruik van minderjarigen zei hij dat ook nonnen het slachtoffer zijn. Die beschuldigingen waren er al lang, maar werden tot dan binnen de door mannen gedomineerde kerkhiërarchie van tafel geveegd.

In de Indiase jungle kwamen zijn woorden als geroepen. „Als wij vertellen dat dit gebeurt, zeggen mensen dat we liegen”, zucht Anupama Kelamangalathuveli (30) in de gemeenschappelijke ruimte waar Maria vanaf een schilderij aan de muur toekijkt. Het slachtoffer, wier naam vanwege de Indiase wetgeving niet mag worden gepubliceerd, zit in de kamer ernaast, door een gordijn gescheiden.

Zelf praat zij niet met de media, dat doen de vijf nonnen die zich als een beschermende haag om haar heen schaarden. Waaronder zuster Ancita. En Anupama, de jongste en minst schuwe van de vijf. „Het enige waar wij om vragen”, zegt zij zacht, „is gerechtigheid.”

Het enige waar wij om vragen, is gerechtigheid

Zuster Anupama

Afgelopen zomer kwam het tot een ongekende publieke uitbarsting op een plein in Kochi, een havenstad waar dankzij Portugese zeevaarders kerken en kruisen het straatbeeld domineren. Voor een metershoge afbeelding van Maria die het levenloze lijf van een non vasthoudt (een verwijzing naar de piëta met Jezus), eisten de vijf dat bisschop Franco Mulakkal zou worden gearresteerd.

Moedig? De stilte die de kamer vulde, maakt plaats voor gelach. Die eerste dag dat ze de zestig kilometer naar het plein reden, durfden ze bij aankomst de auto niet uit, zegt zuster Ancita. „Maar zoveel mensen kwamen ons steunen. Dat gaf iets meer moed. Want tot dat moment voelden we ons door iedereen verlaten.”

Het protest, dat twee weken duurde, was vooral een aanklacht tegen de top van de kerk die de talloze pogingen van het slachtoffer om het misbruik aan te kaarten, beantwoordde met zwijgen. Die liet ditmaal wel van zich horen. Zo schreef de Conferentie van Katholieke Bisschoppen in Kerala in een persverklaring dat „kwade krachten” de kerk probeerden te schaden.

Mulakkal houdt vol dat hij onschuldig is. De bisschop werd uiteindelijk wel gearresteerd, maar kwam al snel op borgtocht vrij, in afwachting van het politieonderzoek. Dat is inmiddels zo goed als afgerond, zegt K. Subash, een van de onderzoeksleiders.

Logboek van het klooster

Volgens de agent is er voldoende bewijs dat het verhaal van de non onderbouwt. Waaronder: een logboek van het klooster met daarin de bezoekjes van de bisschop en de getuigenis van een non van een andere kloosterorde tegen wie het slachtoffer reeds in 2015 over het misbruik vertelde. Subash: „Dat wordt binnenkort overgedragen aan de speciaal aanklager, daarna kan de rechtszaak beginnen.”

Haast lijkt de politie met het oog op landelijke verkiezingen volgende maand niet te hebben. Telefoontjes aan Subash met de vraag of het onderzoek al is overgedragen, werden de afgelopen weken steevast beantwoordt met: „Volgende week.”

Het misbruikschandaal heeft de katholieke gemeenschap in het land, die bestaat uit zo’n twintig miljoen Indiërs, verdeeld. Vooral zij die zich achter de bisschop scharen, laten van zich horen. En dan vooral in Kerala, waar veel nonnen vandaan komen. „De samenleving is hier orthodox en ontzettend patriarchaal”, zegt Augustine Vattoly (48), een lokale priester. „De standaardgedachte bij dit soort zaken is dat het wel de schuld van de vrouw moet zijn. Dus houden ze gewoonlijk hun mond.”

De samenleving is hier orthodox en ontzettend patriarchaal

Augustine Vattoly lokale priester

Binnen de kerk zijn nonnen bovendien gebonden aan de geloftes die zij bij hun intreden afleggen, waaronder: gehoorzaamheid aan hun meerdere. „Zij hebben nul vrijheid van spreken”, zegt Vattoly. Veelzeggend was volgens hem de wijze waarop Mulakkal door zijn kerkgemeenschap werd ontvangen toen hij op borgtocht vrijkwam. „Als een held hingen ze bloemen om hem heen.”

Vattoly is een van de drijvende krachten achter Save our Sisters, een verzameling van verschillende kerkorganisaties die het pleinprotest van afgelopen zomer organiseerden. Dat werd hem niet in dank afgenomen. „Ik zou een atheïst zijn”, grapt de priester. Na een reeks waarschuwingen en een dreigende schorsing beperkt Vattoly zich nu tot een rol op de achtergrond.

Het kantoor van bisschop Franco Mulakkal wil niet reageren op de aantijgingen. De vertegenwoordiger van het Vaticaan in India verwijst door naar de Conferentie van Katholieke Bisschoppen van India. Woordvoerder bisschop Joseph Pamplany zegt dat de kerk in Kerala pas over het misbruik hoorde toen de non naar de politie stapte. Ze heeft zich volgens Pamplany niet aan de juiste klachtenprocedure gehouden.

Lees ook over maatregelen die paus Franciscus heeft beloofd tegen misbruik van nonnen

Niet geschorst

Het is die dubbele maat die de nonnen dwarszit. Neem de woorden van de paus. „Het is niet alleen door erkenning dat dingen veranderen”, zegt zuster Anupama. „Bisschop Franco is nog steeds niet geschorst.” Mulakkal is wel, op eigen verzoek, tijdelijk van zijn verantwoordelijkheden ontheven.

En wat te denken van al die onbeantwoorde brieven van hun medezuster? „Ik wil graag mijn benarde situatie als religieuze non onder de aandacht brengen”, schreef zij in mei vorig jaar aan de paus. Of de brief aan de vertegenwoordiger van het Vaticaan in India, gedateerd 28 januari 2018: „Ik was verdoofd en doodsbang. Ik probeerde weg te komen, maar vergeefs. Hij verkrachtte mij bruut.”

De brieven, in het bezit van deze krant, waren het sluitstuk van een jaar vol pogingen van het slachtoffer gehoord te worden binnen de kerk. Eerst in haar eigen kloosterorde, daarna steeds hogerop tot aan, uiteindelijk, de paus. Sommigen verwezen haar door, aldus de nonnen, anderen benadrukten af te wachten, de kerk zou actie ondernemen.

„Dus dat deden we”, zegt zuster Anupama. „Wachten, wachten, wachten.”

Maar: niets gebeurde. Of toch wel. Mulakkal stapte vorig jaar juni zelf naar de politie. De familieleden van de nonnen zouden een moordcomplot op hem beramen, aldus de bisschop. De zaak werd later wegens een gebrek aan bewijs verworpen. „Ik wachtte op de Katholiek Kerk om mij gerechtigheid te brengen”, schrijft het slachtoffer daarop in een nieuwe brief aan de Vaticaan-vertegenwoordiger.

Overgeplaatst

Uit zichzelf had ze nooit de politie erbij gehaald, zegt zuster Anupama. „Hij liet haar geen keus.”

Zelf hoorden zij wat hun amma, zoals de zusters haar noemen en wat moeder in het lokale Malayalam betekent, was overkomen toen het misbruik reeds was gestopt. „We voelden dat er iets mis was”, zegt Anupama. „Maar ze was te beschaamd het ons te vertellen.” Uiteindelijk kwam het verhaal eruit. Over de bisschop en hoe hij haar had gedwongen „met hem te liggen”.

In de daaropvolgende maanden werden sommigen van hen overgeplaatst naar kloosters elders in het land, een gebruikelijke procedure. Maar vorig jaar, ergens tussen de onbeantwoorde brieven, glipten ze onder valse voorwendselen weg uit hun kloosters naar hun voormalige thuis in de jungle.

Tekst loopt door onder de foto:

Zuster Anupama Kelamangalathu gaat de kapel binnen van het St. Francis-klooster in Kuravilangad, in het zuiden van India.

Foto Manish Swarup/AP

Daar zijn ze niet alleen. „Er wonen hier nog drie zusters van de tegenpartij”, zegt Ancita met een veelbetekenende blik. „Volgens hen hadden we nooit naar buiten moeten gaan om te protesteren.” Gepraat wordt er niet onderling, eten en bidden gebeurt zo veel mogelijk apart. Twee agenten, onderuitgezakt op plastic stoelen bij de voordeur, houden de boel in de gaten.

Er zijn meer beperkingen. Zo mogen ze de ouderen in het verzorgingstehuis naast het klooster niet meer verzorgen. Lesgeven op de scholen, zoals sommigen van hen deden: uitgesloten. Dus doden de vijf hun tijd in de kamer van hun amma waar ze passages uit de Bijbel aan elkaar voorlezen. Eerst Genesis, inmiddels zijn ze bij Exodus. En ze zijn een moestuin begonnen. „Anders zitten we alleen maar binnen met al die spanningen.” Trots laat zuster Ancita hun verse spinazie en tomaten zien. Op de achtergrond klinkt het gekakel van de nieuwste bewoners, zo’n veertig kippen.

Geregeld krijgen de zusters brieven van hun orde waarin hun wordt opgedragen terug te keren naar hun respectievelijke kloosters. Die laten zij op hun beurt onbeantwoord. Terugkeren doen ze pas als de rechtszaak voorbij is, klinkt het vastberaden. „Bisschop Franco is sterk”, zegt zuster Anupama. „Maar wij zessen samen zijn dat ook.”