Opinie

Gratis geld, nu ook voor links Amerika

Maarten Schinkel

Economische crises zorgen doorgaans voor nieuwe ideeën: de jaren dertig baarden de theorie van Keynes, waarbij de overheid actief moest optreden om de vraag in de economie te handhaven. In de jaren zeventig, toen economische stagnatie en inflatie tegelijk optraden, tot verbijstering van de keynesianen van die tijd, werd het monetarisme van Milton Friedman populair. Totdat in de jaren tachtig, in de Verenigde Staten, het sturen op de geldhoeveelheid niet langer werkte. Maar sinds 2008, toen de grootste crisis sinds de jaren dertig uitbrak, is het opmerkelijk stil. Zeker, er is zat geëxperimenteerd. We leven in een tijd van nulrentes en negatieve rentes, waarbij centrale banken recordhoeveelheden staatsleningen hebben opgekocht. Nog maar tien jaar geleden zou een centrale bankier je niet hebben geloofd als je deze toekomst zou hebben beschreven.

Er zijn inmiddels pogingen gedaan: ruim drie jaar geleden alweer lanceerde de econoom Larry Summers secular stagnation, een diagnose van Alvin Hansen uit het eind van de jaren dertig, toen het keynesiaanse herstel even leek te haperen. Doordat de Tweede Wereldoorlog uitbrak, zijn we nooit te weten gekomen hoe de crisis zou zijn afgelopen.

Een poging die sinds kort opgeld doet is de herleving van de Modern Monetary Theory (MMT), een ver en excentriek neefje van het keynesianisme dat na decennia plots weer voor de deur staat. MMT gaat ervan uit dat de staat geld schept, simpelweg door het te drukken en uit te geven. In principe kan dat onbeperkt, zolang de economie onder zijn maximumcapaciteit draait, bijvoorbeeld als de werkloosheid hoog is. Wordt er te veel geld uitgegeven wanneer de economie al op zijn top is, dan dreigt inflatie. Die kan worden ingetoomd door meer belasting te heffen. Daarmee geven burgers en bedrijven het door de staat uitgegeven geld weer terug, en wordt het in wezen vernietigd. Belasting heeft dus niet als doel overheidsuitgaven te financieren, maar de geldhoeveelheid te managen. En belasting creëert een vraag naar het geld dat de overheid uitgeeft, en legitimeert dat geld op deze manier.

Dan kun je denken: intelligent design, flat earth, anti-vaxx, MMT. Maar daarin schuilt het gevaar van onderschatting. In links Amerika wint MMT snel aan gewicht en populariteit. Het fenomeen geeft de overheid een actieve rol, beantwoordt aan de argwaan tegen geldschepping door banken. En het ontslaat Democraten van de verantwoordelijkheid straks Trumps budgettaire puinhoop op te moeten ruimen.

Lees ook: Moet de staat geld scheppen? Economen komen er niet uit

Alexandria Ocasio-Cortez, rijzende ster van de Democratische partij, is verklaard aanhangster. Stephanie Kelton, hoogleraar economie, is de belangrijkste protagonist van MMT én de belangrijkste adviseur van kandidaat Bernie Sanders. De overheid als geldschepper kan worden ingezet voor het financieren van de vergroening van de Amerikaanse economie. Er kunnen onbeperkt banen mee worden geschapen door de overheid, tot volledige werkgelegenheid de geldschepping begint te beperken.

Is het onzin? Bekend zijn de discussies tussen Kelton en Nobelprijswinnaar Paul Krugman. Die laatste loopt overigens al sinds 2011 tegen MMT te hoop. Maar goed, ook al is er inhoudelijk discours, de nieuwe theorie is veel te revolutionair om ooit ingevoerd te kunnen worden. Critici wijzen naar Venezuela als voorbeeld van hoe de onbeperkt uitdelende overheid leidt tot een economische ramp.

Is er een kans dat de theorie, zoals zoveel radicale denkbeelden van links én rechts, van de VS overwaait naar Europa? Ja. Maar het zou nergens op slaan. MMT veronderstelt dat staat en munt samenvallen. En dat kan in de eurozone, met zijn gemeenschappelijke munt, sowieso niet.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.

Correctie (donderdag 28 maart 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond de naam van Alexandria Ocasio-Cortez verkeerd gespeld. Ook stond er dat ze kandidaat is voor de Democratische voorverkiezingen van volgend jaar. Dat klopt niet en is hierboven aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.