Opinie

Ben ik wel ik, of ben ik koffiedik

Joyce Roodnat In Gent komt Joyce Roodnat in een museumzaal volgestort met koffiedik, die aan de schoenen plakt.

Joyce Roodnat

Twintig jaar geleden versleepte de aanstekelijke kunstkobold Jan Hoet (1936-2014) zijn Stedelijk Museum voor Actuele Kunst in Gent, oftewel het S.M.A.K, naar het voormalige Casino. Zijn openingsexpositie daar maakte me licht in mijn hoofd. Ik zag wonderbaarlijke en idiote en verontrustende werken. Dat het S.M.A.K. nu zijn jubileum kan vieren met deze onbesuisde tentoonstelling dankt het aan Hoets belangrijkste les: éérst kijken en enthousiast zijn. Daarna kom je maar eens met een mening. De S.M.A.K.- jubileumexpositie heet ‘Highlights for a Future’ (denk daarover na en je begrijpt steeds minder wat dat betekent, ook dat is des Hoets). Ik ga binnen en loop mijn neus achterna want ik ruik koffie. Ik beland in een schemerige zaal die de Braziliaanse kunstenaar Artur Barrio volstortte met koffiedik. Ik neurie automatisch „They’ve got an awful lot of coffee in Brazil”. Lampjes glimmen, het golvende koffiediklandschap is een vuilnisbelt. Er komt een jongetje binnen, hij begint tussen de troep rond te rennen. Snap ik, koffiedik plakt lekker aan je schoenen. Hij geniet. Ik ook. Het koffiedikkunstwerk wijst ons op de vrijheid om in te gaan op alles wat zich voordoet.

Die vrijheid kan heerlijk zijn maar ook vervaarlijk – en begint een kunstenaar eraan dan is er kans op iets ongekends. In het Movies That Matter-festival draait Daddy and the Warlord. Hij was inmiddels op tv onder de alternatieve titel De waarheid over mijn vader. Het is een documentaire film over een vader met een troebel verleden met Charles Taylor, dictator van Liberia . Het is vooral een film over zijn dochter die aan dat verleden krabt. Die dochter is de Nederlandse schrijfster en activiste Clarice Gargard. Met regisseur Shamira Raphaëla zocht ze haar vader op in Liberia. Ze spreken ook collega’s, een advocaat, slachtoffers van de dictatuur. De beelden zijn gewaagd, met extreme close-ups in irreële kleuren, zo mooi en daardoor des te verwarrender. Er klinken gruwelijke verhalen. Vader Gargard is charmant maar ontwijkend. Er wordt veel duidelijk en ineens is dat weer heel weinig. Zijn dochter valt steeds meer stil. Haar gezicht staat strak om haar schrikogen. Wil ze dit wel weten? Ze neemt de vrijheid om dat voor zichzelf te houden – wat deze film eens zo sterk maakt.

Uit De poes die dacht dat hij een muis was. illustratie Garth Williams/ Uitgeverij Rubinstein

Ik ga op kraambezoek bij jonge vrienden. Ik ruik aan de haartjes van hun zoontje, terwijl zij mijn cadeautjes voor hem uitpakken. De sprookjes van Grimm. En het gouden boekje De poes die dacht dat hij een muis was. Een lief verhaaltje maar dat is schijn. Keihard snijdt het de twijfel aan de eigen identiteit aan. Ben ik wel ik, of ben ik iemand anders? En als dat zo is, wat betekent dat voor mij? Basismateriaal om met de paplepel in te gieten.