Overwinning voor de Europese cultuur of zwarte dag voor de vrijheid op internet?

Auteursrechtenrichtlijn Een vernieuwing van het auteursrecht vormt het Europese antwoord op de machtige internetreuzen uit de VS. De weerstand ertegen toont hoe Europa worstelt met het digitale tijdperk.

Voorstanders van de nieuwe auteursrechtenrichtlijn woensdag bij het Europees Parlement in Straatsburg.
Voorstanders van de nieuwe auteursrechtenrichtlijn woensdag bij het Europees Parlement in Straatsburg. Foto Frederick Florin/AFP

Voor het ene kamp was het een historische overwinning voor de bescherming van de Europese cultuur. Volgens het andere kamp een zwarte dag voor de vrijheid op het internet.

Grote woorden vielen nadat het Europees Parlement dinsdag had ingestemd met de modernisering van het Europese auteursrecht. De nieuwe wet en de controverse erover laten zien hoe Europa zijn eigen weg zoekt om regels op te stellen voor het digitale tijdperk – ergens tussen de druk van Amerikaanse big tech-bedrijven en Chinese staatsinvloed op de digitale infrastructuur.

In het geval van het auteursrecht gaat het voorlopig vooral om het Europese antwoord op Amerikaanse big tech. Tot nu toe verdienen platforms als YouTube, Facebook en Instagram vrijelijk aan het delen van muziek, kunst en journalistiek en andere content die geüpload is op hun platforms. Onder de nieuwe wet moeten zij maatregelen gaan nemen om auteursrechten die daarop rusten te beschermen.

Dat betekent bijvoorbeeld dat YouTube, eigendom van Google, moet voorkomen dat iemand een illegale kopie uploadt van een videoclip van een beroemde artiest. Satire, en internethumor zoals memes en gifjes mogen wel.

Noodzakelijke bescherming

De Europese Commissie ziet de nieuwe wet als een noodzakelijke bescherming van de kwaliteit en diversiteit van cultuur en media in Europa. Artiesten, tv-producenten, schrijvers en ander creatieve makers krijgen een sterkere positie om te onderhandelen over vergoedingen voor hun werk op internet. Volgens Eurocommissaris Andrus Ansip (Digitale Markt) komt dit neer op „bescherming van de vrijheid van meningsuiting, een van de kernwaarden van de Europese Unie”.

Ook media kunnen beter gaan onderhandelen met grote techplatforms over licenties voor het gebruik van hun journalistiek. Digitale nieuwsoverzichten als Google News mogen straks alleen zeer korte fragmenten van onlineartikelen overnemen. Willen ze uitgebreider verwijzen naar nieuwsberichten op websites van bijvoorbeeld dagbladen, dan moeten zij een vergoeding afspreken. Hyperlinks mogen wel.

Het verzet kwam niet alleen van Amerikaanse techgiganten als Google en Facebook. In steden in Duitsland demonstreerden het afgelopen weekend duizenden internetgebruikers, met name jongeren, tegen de plannen. De richtlijn werkt onlinecensuur in de hand, vrezen zij.

Zo kunnen onlineplatforms zich gaan beschermen tegen illegale uploads door geavanceerde software te installeren – zogenoemde uploadfilters – die voor de zekerheid álle enigszins verdachte content zullen blokkeren, of het nu een illegaal gekopieerd filmpje is of een legitieme persiflage of satirische bewerking.

Google, Facebook en anderen bepalen dus straks welke informatie op het internet wordt toegelaten, wordt gezegd.

Vage juridische termen

Sommige mediaproducenten hekelden eerder de vage juridische termen in de richtlijn. Google en Facebook moeten „hun best” doen upload te filteren op auteursrechten. „Maar wat betekent dat precies?”, vroeg de Nederlandse topman Bert Habets van RTL Group zich af bij de presentatie van de jaarcijfers eerder deze maand. „Is een telefoontje voldoende? Of moeten ze zes maanden onderhandelen over een vergoeding?”, aldus de baas van Europa’s grootste tv-concern.

De Nederlandse branchevereniging van nieuwsorganisaties, NDP Nieuwsmedia, is verheugd dat het Europees Parlement de richtlijn heeft aangenomen. Op de site schrijft de organisatie, waarbij ook NRC Media is aangesloten: „Het uitgeversrecht is onmisbaar voor het voortbestaan van onafhankelijke, professionele kwaliteitsjournalistiek in Europa. Het garandeert dat uitgevers kunnen blijven investeren in hun kwalitatief hoogwaardige redacties.”

Jongeren gebruikt door big tech

Volgens de Duitse christen-democraat Axel Voss, die als rapporteur van het parlement over het auteursrecht onderhandelde, hebben Google en Facebook een „campagne van desinformatie” gevoerd tegen de richtlijn. „Hier was duidelijk te zien hoe jonge mensen worden gebruikt als instrument [voor commerciële belangen].” Volgens hem ging het daarom om de vraag „of de democratie nog opgewassen is tegen deze grote bedrijven”.

Uiteindelijk stemden 348 Europarlementariërs voor en 274 leden tegen. Parlementariërs van onder meer VVD en D66 stemden tegen. De lidstaten stemmen er naar verwachting op 9 april definitief mee in.

Na de goedkeuring op Europees niveau hebben nationale parlementen twee jaar de tijd om de richtlijn op te nemen in hun eigen auteursrecht.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.