Parttimeleraren vaker bereid een dag extra te werken

Lerarentekort Parttimers in het onderwijs zijn vaker bereid om meer te werken. „Je krijgt meer rust als je het zelf doet, dan elke week een andere invaller.”

Leerkracht Sophia van Zuilen ging van twee naar vier werkdagen per week: „Het is beter en duidelijker voor de groep en voor de continuïteit.”
Leerkracht Sophia van Zuilen ging van twee naar vier werkdagen per week: „Het is beter en duidelijker voor de groep en voor de continuïteit.” Foto Merlin Daleman

Steeds meer basisscholen lossen het lerarentekort op door hun deeltijdleraren langer te laten werken. Volgens de site lerarentekortisnu.nl – die de tekorten in het land registreert – voorkomt langer werken vaak uitval van lessen.

„Bijna al mijn parttimers werken nu structureel meer uren”, zegt Marielle Klasen, directeur van basisschool De Regenboog in Tiel. Nu heeft zij geen tekort meer, ook niet als een leraar ziek is. „De leraren mogen ‘nee’ zeggen, maar ze zijn loyaal aan de school.”

De Regenboog heeft negen leerkrachten voor zes groepen, ongeveer het Nederlandse gemiddelde. Een parttimer ging van twee naar vier dagen, een van drie naar vier en een van twee naar drie dagen in de week. „Ze merken dat het is te doen. Het heeft ook voordelen. Als je een deeltijdbaan hebt met elke week een andere invaller, dan moet je veel voorbereiden en loopt het in de klas niet zo lekker. Je krijgt meer rust als je het zelf doet. Als je het allemaal voor een invaller moet opschrijven, ervaar je meer werkdruk”, zegt Klasen.

Het massale parttime werken is een belangrijke oorzaak van het lerarentekort op de basisschool. Gemiddeld werken in Nederland ruim drie onderwijzers op twee voltijdbanen, 126.000 leraren op 80.000 fte. Het beroep is aantrekkelijk voor vrouwen die in deeltijd willen werken. Het percentage vrouwelijke leerkrachten is gestegen tot 85 procent en met hen het percentage deeltijders. Willemeyne Kamerbeek, directeur van de Openbare Basisschool De Kweekvijver herkent dat in haar school: „Het patroon is dat de man fulltime werkt en dat de vrouw voor de kinderen zorgt. Dat doorbreek je niet snel.”

Een uur extra werken

Adviesbureau McKinsey heeft uitgerekend dat als vrouwen gemiddeld een uur per week langer werken, het lerarentekort in het onderwijs zou zijn opgelost. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap berekende vorig jaar dat als de gemiddelde werkweek van 28 uur een half uur zou stijgen, 760 extra fte beschikbaar zouden zijn. In 2018 was het tekort in het basisonderwijs 1.200 fte. Nu is een interdepartementaal onderzoek gaande naar de oorzaken van deeltijdwerken in Nederland. „Het zou goed zijn als functies minder in deeltijd worden aangeboden”, schreven de ministers van Onderwijs Arie Slob (CU) en Ingrid van Engelshoven (D66) in januari aan de Tweede Kamer.

Op de school van Kamerbeek is het niet gelukt om deeltijders langer te laten werken: „De werktijden in het onderwijs maken het lastig om fulltime te werken als je kinderen hebt en je man fulltime werkt. Je moet als leraar om acht uur op school zijn en om vier uur vertrekken. Dan heb je geen tijd om de kinderen te brengen en op te halen”, zegt ze. „Samenwonende leraren werken meestal nog fulltime. Als er kinderen worden geboren, gaan ze over op parttime.”

Klasen probeert parttime werken voor de leerkrachten gemakkelijker te maken door hen niet te verplichten om tot half vijf op school te blijven, zodat ze dan de kinderen kunnen ophalen. „Je kunt ook thuis werken”, zegt ze.

Leerkracht Sophia van Zuilen is van twee naar vier dagen in de week gegaan. „Mijn man zit in de techniek en verdient meer dan in het onderwijs. Met hem had ik afgesproken dat ik twee dagen zou werken als we kinderen zouden krijgen”, zegt ze. Nu hij een baan dichterbij huis heeft, kan hij de kinderen elke ochtend naar school brengen. Haar ouders en schoonouders wonen in de buurt en springen ook bij.

Het werk bevalt beter met vier dagen. „Als juf moet ik zeggen dat het beter en duidelijker is voor de groep en voor de continuïteit. Ik stap morgen in waar ik vandaag ben geëindigd. Met twee dagen in de week had ik minder overzicht”, zegt ze. Met vier dagen in de week kreeg ze ook de verantwoordelijkheid voor een groep. Die had ze eerst niet. Meestal wisselde ze van groep. Ze vindt het wel jammer dat ze als moeder minder tijd heeft voor haar drie eigen kinderen.

Doodstille klas

Oudere leerkrachten – bijna een kwart van de basisschoolleerkrachten is boven de 55 jaar – zijn moeilijker te bewegen om voltijd te werken. Voor hen is niet het gezin maar de werkdruk reden tot deeltijd. Toen de oudere leerkrachten begonnen „kon je frontaal lesgeven voor een doodstille klas”, zegt Kamerbeek. „Iedereen liep bij wijze van spreken op sokken door de gang. Dat gaat niet meer zo.”

Het zwaarst valt de Wet passend onderwijs, waardoor kinderen met aparte leerbehoeften door een handicap op de gewone school blijven. Die vragen extra zorg en aandacht. Om die reden zijn volgens Kamerbeek oudere leerkrachten „bewust minder gaan werken”.

Volgens Kamerbeek vermindert een kleine onderwijsbaan van twee dagen de motivatie. Ze denkt dat leerkrachten meer willen werken als er meer rust en duidelijkheid is op school en de hoeveelheid werk binnen de perken blijft.