Brieven

Lezers schrijven NRC over de ideologie van FvD, een cartoon, en de betekenis van de uil

Ook de afgelopen dagen reageerden lezers nog massaal op de verkiezingswinst van Forum voor Democratie vorige week, en op de verslaggeving erover. Een bloemlezing.

Cartoon Oppenheimer

Geen polarisatie a.u.b

De tekening van Ruben L. Oppenheimer bij het artikel van Tom-Jan Meeus (Na Baudets succes is de coalitie als Hotel California: niemand kan eruit, 23/3) is de eyecatcher: Baudet met een bruin uniform en hoge laarzen. De associatie met het nazisme dringt zich direct op. Waarop is dat gebaseerd? Er worden veel opvattingen aan Baudet toegedicht (en volgens mij is hij een naïeve romanticus), maar dat hij een nazi-aanhanger zou zijn is ongefundeerd.

Er is ook een mismatch tussen de tekening en het artikel. Meeus schrijft over het verwerken van de overwinning van FvD door de verliezende coalitiepartijen, een genuanceerd verhaal met geen enkele verwijzing naar een nazi-ideologie van FvD casu quo Baudet. Tot slot is het effect van de illustratie polarisatie en daar hebben we in Nederland geen behoefte aan. We wonen met veel mensen in een klein land en dat vraagt om verdraagzaamheid. De lezer wordt op het verkeerde been gezet en blijft achter met een katterig gevoel over wat de NRC hier nu mee dacht te bereiken.

Rechts idealisme

Verwarrende tijden

Traditioneel staat rechts voor de macht en links voor het recht (zwakkeren beschermen). Dit is doorbroken nu op rechts verongelijktheid optreedt: wij, blanke middenklasse, zijn het slachtoffer. Traditioneel staat rechts voor realisme en links voor idealisme. Dit is doorbroken nu op rechts gedroomd wordt over een ideale samenleving. Daarom verwarren Bannon, Bolsonaro en Baudet ons. Hun idealisme is overigens flinterdun. Ze verkopen een wereldbeeld waarin je niet hoeft te veranderen en geen ingewikkelde verbanden hoeft te leren zien. Alles wat daartoe noopt (vluchtelingen, minderheden, klimaat, ongelijkheid) mag je wegvegen.

Onfrisse aandacht

Baudet raakte een snaar

De belangstelling voor Thierry Baudet was in het zaterdagnummer van de NRC wel exorbitant groot en ik moet zeggen op een niet bepaald frisse manier.

Voor het linkse journaille lijkt het alsof deze verkiezingen met de eclatante overwinning van Baudet het slechtste bij hen naar boven haalt! Ik heb het idee dat Baudet een zeer gevoelige linkse snaar heeft geraakt met zijn fantastische overwinningsspeech, bij de heren en dames van het zichzelf benoemde elitaire volkje, waaronder ook uw krant.

Opkomst Alt-right

Niet bagatelliseren

Rosanne Hertzberger heeft gelijk als ze Baudets ‘monsterzege’ relativeert: de grootste partij in de senaat is procentueel inderdaad zo groot nog niet (We zijn in de jaren dertig beland. Oh nee, alweer, 23/3). Maar om daarmee een gevoel van alarm als irreëel af te doen, is naïef. Als we zijn uitspraken naast kenmerken van fascisme leggen, scoort hij hoog. Bovendien staat zijn overwinning niet alleen. Mondiaal leggen democratieën het in relatief hoog tempo af tegen het totalitarisme. Zelfs in de VS vecht de democratie voor het leven en blijken de ‘checks and balances’ zwakker dan gedacht.

Misschien liep het met de LPF en PVV zo’n vaart niet, maar de tendens richting alt-right is er al langer en won recent aan momentum en daadkracht. Het is nog maar kort geleden dat Macron Le Pen versloeg. Hoe zou zo’n verkiezing nu aflopen? Hoe fragiel onze vrijheden zijn en hoe snel een proces richting totalitarisme zich kan voltrekken, leert niet alleen de geschiedenis, maar helaas ook onze eigen tijd.

Wat te doen als argumenten en woorden nauwelijks overtuigen, als meningen en stellingnames het karakter van ‘geloof’ aannemen; onwrikbaar, aan rede onttrokken, omdat het vooral een emotioneel doel dient. Dáár zou het over moeten gaan.

De uil

Fabeltjesland

Kent u de intro van De Fabeltjeskrant? „Hallo meneer de Uil, waar brengt u ons naartoe?” Gegeven de toespraak van Baudet lijkt mij dat een actuele vraag. Weg van de „zwendel” en op weg naar het boreale fabeltjesland? Er zijn ook andere bestemmingen mogelijk. Symbolische dieren hebben meestal meerdere en vaak tegengestelde betekenissen en dat geeft richtingen aan. Iconografisch staat een uil zeker niet alleen voor wijsheid, maar ook, als nachtdier, voor duistere krachten. Op vele schilderijen van Jeroen Bosch wordt dan ook een uiltje afgebeeld.

Tevens zou een uil ook staan voor ‘ziende blind zijn’. Een uil ziet overdag slecht, terwijl het juist zo licht is. Als zodanig komt de uil voor op diverse prenten. De aanhangers van Baudet lijken ervan overtuigd te zijn dat de wijze uil van Minerva de richting bepaalt. Meer kritische analyses schamperen over onnozele fabeltjes met gevaarlijke kanten, vragen zich af waar dat geld voor de uitgebreide verkiezingscampagne vandaan komt en benadrukken de blindheid voor de klimaatontregeling. Beste aanhangers, wat gaat het worden: een prachtig, wijs lied of LPF-uilengezang? We zullen het horen.

Genoeg

Wacht eens rustig af

Na weer bladzijden vol over Baudet in de krant van zaterdag, hoop ik dat het in de nieuwe week even klaar is. Voor- en tegenstanders zijn ruim belicht. Nou maar rustig afwachten of de man buiten twijfelachtige speeches ook bestuurlijk enige inhoud heeft. Of dat het alleen maar academisch interessant doen is.