Recensie

Recensie Beeldende kunst

Yayoi Kusama’s stippels verbeelden de oneindigheid

Tentoonstelling Museum Voorlinden viert de negentigste verjaardag van Yayoi Kusama met een tentoonstelling. In een relatief kleine presentatie slaagt Voorlinden er toch in een compleet beeld te geven.

Yayoi Kusama in Museum Voorlinden. Rechts: 'Pumpkin' (2009), midden 'I am dying now, there the death' (2014).
Yayoi Kusama in Museum Voorlinden. Rechts: 'Pumpkin' (2009), midden 'I am dying now, there the death' (2014).
    • Thomas van Huut

Haar stippen sieren linnen tasjes, telefoonhoesjes en in Japan zelfs frisdrankautomaten. Met het kenmerkende polkadotpatroon van de Japanse kunstenaar Yayoi Kusama (1929) dreigt hetzelfde te gebeuren als met de lijnen van Mondriaan, toen die als raamstickers in het De Stijljaar 2017 op de gevels in Den Haag geplakt waren: verworden tot een plat handelsmerk. Niet dat Kusama, die al vanaf jonge leeftijd lijdt aan psychoses en sinds 1977 vrijwillig in een psychiatrische inrichting verblijft, wakker zou liggen van dat soort banale city marketing. In 2010 ontwierp ze een stippenprint voor de bus in haar geboorteplaats Matsumoto, ze rijden nog iedere dag door het bergstadje. De stippen van Kusama zijn bedoeld om zich onbegrensd over de wereld te verspreiden.

Macaroni Handbag (1965) en In the Woods (1983). Foto Antoine van Kaam

Museum Voorlinden in Wassenaar grijpt de negentigste verjaardag van Kusama aan voor een tentoonstelling met haar werk, deels uit eigen collectie en deels bruiklenen. Ook daar moet je soms even je best doen om ‘door de stippen heen te kijken’. Het bolletjespatroon is voor Kusama meer dan een decoratief motief, ze ziet de stippen al sinds jonge leeftijd als visioenen. „Polkadots zijn een weg naar oneindigheid”, zei Kusama in 1978.

In een relatief kleine presentatie van nog geen twintig kunstwerken slaagt Voorlinden er toch in een compleet beeld te geven van het oeuvre van Kusama. Er is een grote pompoen, er zijn diverse infinity net-schilderijen, die ze maakte in de jaren zestig in New York (geïnspireerd door het patroon van de golven in de Stille Oceaan, die ze zag vanuit het vliegtuig) en er hangt een kijkdoosje dat refereert aan de platonische relatie die ze had met kunstenaar Joseph Cornell. Ook van de kleurrijke doeken die Kusama sinds 2009 maakt, is er een exemplaar.

Dat er van ieder type vaak maar één voorbeeld hangt, maakt de tentoonstelling een goede kennismaking, maar echt ruimte voor verdieping is er niet. Dat Kusama doorbrak in New York, maar dat mannelijke kunstenaars als Andy Warhol en Claes Oldenburg met haar ideeën aan de haal gingen, dat ze tijdens een performance in 1968 het eerste homohuwelijk sloot, en dat ze onuitgenodigd met haar kunst opdook op de Biënnale van Venetië van 1966 is niet te zien, maar alleen (deels) terug te lezen in het gidsje.

Spiegelkamer

Hoogtepunt is de infinity mirror room uit eigen collectie, die nu voor het eerst te zien is in Voorlinden. Bij deze Gleaming Lights of the Souls (2008) stap je een spiegelkamer in, waarin het door de herhalende reflectie lijkt alsof je baadt in oneindigheid. Ronde lampen in verschillende kleuren gaan langzaam aan en uit, wat van de ruimte een gigantische sterrenhemel maakt. Ook wanneer je wel vaker in een spiegelkamer van Kusama bent geweest – bijvoorbeeld Phalli’s Field uit 1965, die permanent in Museum Boijmans Van Beuningen te zien is – blijft het een bijzondere ervaring.

Het werk van Kusama heeft de tijdgeest mee, onder populaire hashtags #YayoiKusama en #InfinityMirrors bereiken haar spiegelkamers een enorm publiek. Voorlinden verwacht grote drukte voor de spiegelkamer: naast een museumticket moet je een (gratis) tijdslot reserveren. Bezoekers mogen maximaal 45 seconden naar binnen. Het is aan te raden de smartphone juist in de broekzak te laten. Wanneer je geconcentreerd naar eindeloos herhalende stippen kijkt, gaat alles duizelen. Je kunt er iets ervaren van Kusama’s levenslange obsessie – en van de oneindigheid.