Handjeklap om restzetels voor de Eerste Kamer is begonnen

Officiële uitslag Statenverkiezingen Van acht zetels in de Eerste Kamer, die gekozen wordt door Provinciale Statenleden, is nog niet zeker welke partij ze krijgt.

De Eerste Kamer
De Eerste Kamer Foto Peter Hilz

Iedereen op het Binnenhof is aan het rekenen. Nu de officiële uitslag van de verkiezingen vaststaat, kan de koehandel beginnen: hoeveel zetels krijgt elke partij in de Eerste Kamer? Door de getrapte verkiezingen – de Provinciale Staten kiezen de Eerste Kamer – is van acht zetels nog niet zeker welke partij ze krijgt.

Hoe die zetels verdeeld worden, kan een cruciale rol spelen in hoe gemakkelijk het kabinet aan een meerderheid in de senaat kan komen. De coalitie zegt te willen werken met wisselende meerderheden: zowel GroenLinks als de PvdA lijkt de benodigde zetels te kunnen leveren. Maar in het geval van de PvdA is dat nog niet zo zeker.

De PvdA is namelijk één van de partijen die aanspraak maakt op een restzetel. De partij is verzekerd van zes zetels, maar houdt stemmen over die niet genoeg zijn voor een zevende. Die zetel is onderdeel van een spel van partijen die hun extra stemmen gunnen aan andere partijen omdat ze die zelf niet kunnen verzilveren.

Een rekenvoorbeeld: stel, er zijn honderd stemmen nodig om een zetel te halen. Het CDA krijgt 150 stemmen, de SP krijgt er 50. Samen hebben de partijen genoeg stemmen voor twee zetels, maar los krijgt alleen het CDA er één. Die tweede zetel is de restzetel. Die wordt normaal gesproken gegeven aan de partij met de meeste stemmen per zetel. In dit voorbeeld wordt de restzetel toebedeeld aan het CDA: zij kregen gemiddeld 75 stemmen per zetel, de SP slechts 50 (de restzetel telt in zo’n berekening al mee).

Strategisch stemmen

Dit werkt strategisch stemmen in de hand. Zo stemden VVD-Statenleden in 2011 op gedoogpartner PVV. Ook spraken Mark Rutte en Geert Wilders destijds in het Torentje met een Statenlid van de Partij voor Zeeland om hem over te halen op de PVV te stemmen – die wilde uiteindelijk niet bevestigen of hij dat daadwerkelijk had gedaan.

De mogelijkheid van zulke deals wordt op dit moment in Den Haag onderzocht. Partijen laten hun partijbureaus rekenen en Kamerleden die handig zijn met cijfers pakken zelf hun rekenmachine erbij. Of ze baseren zich op kiesrechtdeskundige Hylke ten Cate (die ook voor 50Plus op de lijst stond voor de Provinciale Staten in Noord-Holland, en voor de Eerste Kamer). Hij berekende dat 67 zetels nu zeker zijn verdeeld. Dat zijn ‘volle zetels’, waarvoor de partijen sowieso voldoende stemmen hebben. Er zijn dus acht restzetels. Sommige partijen hebben al zo veel extra stemmen dat ze er al zeker van lijken dat ze die extra zetel krijgen.

Lees ook: Bij de oppositie heeft niemand ‘de sleutel’ van de coalitie in handen

’U vertelt mij nieuws’

Voor twee restzetels geldt dat zeker niet. Die strijd is extra spannend, en gaat tussen een coalitiepartij, de ChristenUnie, en twee oppositiepartijen, de PvdA en Partij voor de Dieren. Het lijkt er nu op dat de PvdA en de ChristenUnie die twee zetels krijgen. Maar zij hebben maar iets meer extra stemmen dan de PvdD. Die partij zou één van die restzetels kunnen overnemen. De manier waarop is exemplarisch voor het spel dat de komende weken gespeeld gaat worden.

In dit geval kunnen twee Statenleden uit Groningen het verschil maken. De Groningse Partij voor het Noorden stemde vier jaar geleden nog op de Onafhankelijke Senaatsfractie (OSF), maar is woest over het stemgedrag van de OSF-senator rond het Groningse gasdossier. De partij zegde naar aanleiding daarvan de samenwerking met de OSF op, en laat nu aan NRC weten ook niet op de OSF te zullen stemmen.

Dat komt voor partijvoorzitter Durk Stoker als een verrassing. „U vertelt mij nu nieuws. Ik dacht dat wij daar nog over met ze in gesprek waren, maar blijkbaar hebben ze al besloten.”

De Partij voor het Noorden was van plan om op Code Oranje te stemmen, maar die partij maakt helemaal geen kans op een zetel. Mariska Sloot, partijvoorzitter van Partij voor het Noorden, vindt dat landelijke partijen hebben verzaakt in het gasdossier. En dat is doorslaggevend voor haar partij. „We hebben tijd zat”, zegt Sloot, die vindt dat landelijke partijen hebben gezorgd voor „desillusie in het Noorden” over politiek. De druk ligt volgens haar bij andere partijen. „Ze weten ons te vinden. Hoewel, ze wisten ons ook niet te vinden bij de herindeling van Haren.”

Een partij die de afgelopen jaren wél consistent is geweest in het gasdossier is de Partij voor de Dieren. Met de steun van de Partij voor het Noorden is de kans dat zij aan het langste eind trekken groot. Senator Niko Koffeman zegt „binnenkort wel te willen praten” met Sloot. „Ik ga zo meteen koffie kopen om mee te nemen.”