Finest hour van vier Lagerhuisleden

Stemmingen Woensdag kan de dag zijn dat twee Tories en twee Labour-parlementariërs het Brexit-beleid overnemen van Theresa May. Wie is dit viertal?

Pro-EU-demonstranten voor het parlementsgebouw in Londen.
Pro-EU-demonstranten voor het parlementsgebouw in Londen. Foto Andy Rain/EPA

Je hebt Lagerhuisleden en je hebt Lagerhuisleden. Je hebt politici die liever acht uur lang in de regen flyeren op zondagmiddag dan zich zichtbaar te mengen in het wespennest dat de Brexit geworden is. En je hebt politici die liever een bikkelhard en dus makkelijk verdedigbaar standpunt innemen dan te beseffen dat inschikkelijkheid vereist is om uit de crisis komen.

Dominic Grieve, Oliver Letwin, Hilary Benn en Yvette Cooper behoren tot de tweede categorie Lagerhuisleden.

Dit zijn niet de minste volksvertegenwoordigers. Cooper en Benn zijn minister geweest, toen Labour aan de macht was. De twee Conservatieven behoorden tot het kabinet van David Cameron — Grieve als hoogste regeringsjurist, Letwin als adviserend minister zonder portefeuille. Drie van de vier zijn invloedrijk als voorzitter van parlementaire comités — Benn van Brexitzaken, Cooper van Binnenlandse Zaken, Grieve van Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Samen beschikken ze over 86 jaar parlementaire ervaring.

Woensdag beleeft het viertal een finest hour. Na maanden van procedureel spel, van coalities smeden achter de schermen, hebben Letwin, Grieve, Benn en Cooper het voor elkaar gekregen dat het Lagerhuis zelf besluit te debatteren en te stemmen over mogelijke alternatieven voor de Brexit. Dat is betrekkelijk uniek in het Britse stelsel, waar de regering de macht heeft de agenda van het Lagerhuis te bepalen. Het Lagerhuis grijpt de macht, kopten Britse kranten.

Dat lijkt de bedoeling van het viertal. Ze willen beslist voorkomen dat May, wanhopig door de impasse, besluit dat het VK zonder deal de EU dient te verlaten. Het Lagerhuis is overal tegen, maar heeft nooit aangegeven ergens voor te zijn, zegt May keer op keer. De afgelopen maanden gold dat ook voor het voorstel van de vier. Het Lagerhuis stemde het plan voor zogenoemde indicatieve stemmingen over alternatieven telkens weg. Tot maandag.

Dat het Lagerhuis opeens met een meerderheid van 27 stemmen de staalkaartstemmingen ziet zitten, is een uiting van frustratie over de werkwijze van May. Het doordrammen over haar Brexit-deal, die al twee keer is afgewezen, wordt afgestraft. Dat besluit is ook de verdienste van Letwin, Grieve, Benn en Cooper, die samenspannen en zo de kloof tussen Tories en Labour overbruggen in een tijd dat het Lagerhuis en de Britse kiezers naar de flanken bewegen.

Met de klok mee vanaf linksboven: Oliver Letwin, Dominic Grieve (beiden Conservatief), Hilary Benn en Yvette Cooper (beiden Labour)

Geen politieke geestverwanten

Het is geen toeval dat ze alle vier bewindspersoon waren onder voorgaande regimes van hun partij, onder premiers Tony Blair, Gordon Brown en David Cameron. Ze dienden leiders die hun partijen bestuurden voordat de middelpuntvliedende krachten de overhand kregen, voordat Labour de ruk naar links had gemaakt onder Corbyn, voordat de Tories compleet gegijzeld werden door de Brexiteers, die machtiger werden na de overwinning van het Brexitreferendum.

Toch is de samenwerking opmerkelijk. De vier zijn geen politieke geestverwanten. Cooper en Benn zijn vergroeid met Labour. Benn is de zoon van Tony Benn, de mentor van Corbyn en het boegbeeld van de linkse en anti-Europese flank van Labour. Cooper komt uit een vakbondsgezin en is getrouwd met Labour-prominent Ed Balls. Ze waren de eerste echtelieden die samen in een regering zaten.

Lees ook: Welke opties verkent het Lagerhuis nu?

Cooper en Benn zijn links, Grieve en Letwin door en door conservatief. Letwin, die graag wollen truien draagt onder zijn jasje op koude dagen, was zakenbankier bij Rothschild en adviseerde ooit Thatcher. Grieve, die van pakken en bijpassende pochets houdt, had onlangs haast tranen in zijn ogen toen hij zijn afschuw uitsprak over het gestuntel van May. „Ik heb mij nog nooit zo geschaamd lid te zijn van de Conservatieven”, zei de jurist in het Lagerhuis.

Het viertal zal de komende dagen al zijn ervaring en contacten nodig hebben om te bewijzen dat het Lagerhuis zeggenschap verdient. Het grootste gevaar: dat de stemming op woensdag uitmondt in een Poolse landdag, waar het Lagerhuis bewijst alles een beetje te steunen en niks volledig.

Mogelijk kiezen de vier voor een systeem van getrapte stemmingen waar de minst populaire keuze per ronde afvalt. Zo wordt het Lagerhuis gedwongen een keuze te maken, maar het valt te bezien of politici hun vierde of vijfde keuze omarmen als acceptabele strategie. Benn probeerde de verwachtingen te temperen. „Deze woensdag gaat over het aanwijzen van een reisrichting”, zei Benn. „Dit is niet het einde, slechts het begin.” Het Lagerhuis heeft beperkt de tijd voor de tocht van Benn. Vóór 12 april eist de EU duidelijkheid.

Onderling verschillen de organisatoren ook van inzicht. Grieve wil een tweede referendum om de Brexit tegen te houden. Benn is voorstander van alle alternatieven, behalve de deal van May. Letwin ziet de stemming vooral als middel om grotere verdeeldheid binnen zijn eigen partij te voorkomen. Zelf vindt hij de deal van May de beste optie.

Het is mogelijk dat Letwin inschat dat de indicatieve stemming tegenstribbelende Brexiteers bij de Tories een zetje geeft richting de deal van May. De hardliners kunnen constateren dat ze met hun verzet hun eigen overwinning ongedaan maken als het Lagerhuis over een referendum of afstel praat. Jacob Rees-Mogg, die eerder vond dat de deal van May het VK tot slaaf van de EU maakte, zei dat „de deal beter is dan geen Brexit”.

Woensdag kan de dag zijn dat deze Britse bende van vier vanaf de achterste bankjes van het Lagerhuis het Brexit-beleid overneemt van 10 Downing Street. Het kan ook de dag zijn waarop het Lagerhuis inderdaad bewijst stuurloos te zijn, waarna premier May kans maakt om in een derde stemming eindelijk steun te vergaren voor haar deal en haar ordelijke Brexit op 22 mei.

Met het vertrek van het Verenigd Koninkrijk verliezen we onze grote broer in de EU. In deze video leggen we uit waarom.