Opinie

De versplintering als onze nieuwe vijand

Tom-Jan Meeus

Versplintering heet een politiek probleem te zijn, maar eigenlijk is het een commercieel gedreven verschijnsel. Bedrijven kunnen ons met onze persoonsdata in subgroepen opdelen, en zo hebben we achter onze rug allemaal een commerciële identiteit gekregen. Geslacht, leeftijd, inkomen, huidskleur, seksuele en politieke voorkeur – we zijn eindeloos op te delen in deelgroepen die ons als consument identificeren.

Met diezelfde data vinden partijen hun kiezers voortaan. Vandaar dat ze aanhangers nu eenvoudig persoonlijk kunnen benaderen.

Ik vrees dat ook identiteitspolitiek hiervan een indirect gevolg is: nu bedrijven en partijen ons impliciet aanspreken op onze persoonskenmerken, bevestigen zij het belang van identiteit bij politieke oriëntatie, en zo verliest het verlangen naar een breder maatschappelijk ideaal het van de behoefte primair op te komen voor de eigen subgroep.

De gevolgen zijn bekend. De naoorlogse VVD-aanhang – gegoede burgerij, middenstand, nieuw geld, autobezitter – is in drie partijen uiteengevallen: FvD, VVD, PVV. De naoorlogse PvdA-aanhang – socialisten, intellectuelen, arbeiders, eco-activisten – is verkruimeld in vijf à zes partijen: GroenLinks, PvdA, SP, Partij voor de Dieren, Denk en, deels, 50Plus.

Optimisten zullen zeggen: dit is goed voor de democratie, omdat elke kiezer nu een partij kan vinden die optimaal bij hem past. Evengoed creëert het nieuwe verzuiling. Een oriëntatie op gelijkgestemden.

Hoe paradoxaal: omdat meer data over ons beschikbaar zijn, kunnen we gemakkelijker vluchten in nieuwe beslotenheid.

Vooral ongemakkelijk is dat we als land zo minder collectieve ervaringen hebben. Kiezers van Forum voor Democratie – niet te onderschatten, zoals we nu weten – kunnen zich vermoedelijk niet vinden in de benadering van Zwarte Piet in veel media. Het zal ook gelden voor recente debatten over het Pact van Marrakesh en het kinderpardon.

Maar het ingewikkelde is natuurlijk: je kunt na woensdag ook niet zeggen dat alléén FvD-kiezers model moeten staan voor mediakeuzes. Zij zijn 14,4 procent van de kiezers.

Dus is het logisch dat alle groepen zich tekort gedaan voelen door ‘mainstream media’, en zich opsluiten in eigen mediakanalen met eigen mores en eigen feiten.

Dan is versplintering niet zozeer goed voor de democratie maar gevaarlijk voor de maatschappij. Zonder collectieve feiten verdwijnt het idee van gedeelde belangen. Zonder collectieve feiten valt elke samenleving uit elkaar.

En vreemd genoeg ziet de politiek tot nu toe lijdzaam toe hoe de trend voortgaat. Het begint best lang te duren.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.