De (on)zichtbare bedreiging tegen politici

Beveiliging FvD-leider Thierry Baudet werd na de verkiezingen op sociale media en bij een demonstratie met de dood bedreigd. Hoe groot is het risico, en wat wordt er tegen ondernomen?

Op de vraag of hij politicus of filosoof wil zijn, had Baudet geen antwoord. (archieffoto)
Op de vraag of hij politicus of filosoof wil zijn, had Baudet geen antwoord. (archieffoto) Foto Martijn Beekman

Wat zijn de risico’s?

Gevaar van links, zo leert de geschiedenis, komt niet van eenlingen die in een opwelling iets roepen. Echt gevaarlijke personen bereiden hun actie in stilte voor, zoals dierenactivist Volkert van der G. (moordenaar van politicus Pim Fortuyn) in 2002. Of organiseren zich groepsgewijs, zoals de Rara-activisten die in 1991 een bomaanslag pleegden op het huis van staatssecretaris Aad Kosto.

Van de 21-jarige vrouw uit Nijmegen die tijdens een demonstratie doodsbedreigingen tegen Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet riep, en voor wie de afgelopen dagen veel aandacht was, komt het gevaar waarschijnlijk niet. De vrouw is korte tijd opgepakt. Ze is dinsdag vrijgelaten, betuigde spijt, en moet binnenkort voor de rechter komen. En ook niet van een docent van de Utrechtse universiteit, die vorige week na verkiezingsdag op Facebook schreef ‘Volkert, waar ben je?’. Hij heeft excuus aangeboden en wordt nu zelf bedreigd.

Gewelddadige acties gedijen in een voedingsbodem van extremistische groeperingen. In de demonstratie van zaterdag liepen veel antifascisten en antiracisten mee. Juist deze groepen noemde onderzoeksbureau Bureau Beke vorig jaar in een studie over extreem-links als mogelijk gevaarlijk. Na een rondgang langs politie, AIVD, NCTV en andere betrokken diensten schreef het bureau: „De door ons gesproken respondenten schatten in dat vooral groeperingen binnen het thema ‘Antifascisme & Mensenrechten’ op dit moment en in de nabije toekomst een dreiging vormen”.

De wisselende dreigingen van extreem-links. Een analyse.

Website Indymedia, een discussieplatform van radicaal-links, illustreert de stelling van Bureau Beke. Een anonieme contribuant vraagt zich in een lang stuk af: „Moet Thierry dood?”, Immers: „Een partij waarvan de Amsterdamse lijsttrekker heeft opgeroepen tot oorlog tegen een hele geloofsgemeenschap, en aanhangers staan te schuimbekken om de rassenoorlog te ontketenen, wordt de grootste van Nederland.” Na een lange redenering luidt de conclusie dat Baudet mag blijven leven.

Terreurbestrijder NCTV wees eerder op het risico van een radicalisering van een deel van de milieubeweging in de klimaatdiscussie. Ook die kan een voedingsbodem bieden voor acties. Baudet is als tegenpool een blikvanger voor veel activisten. De NCTV schreef in het recentste Dreigingsbeeld: „Tijdens de afgelopen periode is er veel actie gevoerd om zorgen over het milieu kracht bij te zetten. Vaak ging het daarbij om activisme, maar soms ook om buitenwettelijke vormen van protest. Daarbij wordt internationaal samengewerkt.”

Eerder al, in september 2017, werd het huis van Baudet met verf beklad door een radicale groepering. Ze gooide smurrie door de brievenbus. Daarna kwamen er vanuit de AIVD bezorgde geluiden over Baudets veiligheid. De dienst wees op enkele risico’s. Niemand van de groepering is gepakt. Baudet mengt zich gemakkelijk onder studenten en jongeren, waar ook radicaal-links aanhang heeft. En Baudet beleeft een snelle opkomst die doet denken aan Pim Fortuyn. Een van de ‘triggers’ die Van der G. tot zijn daad bracht, was de aankondiging van Fortuyn: „Ik word minister-president.”

Wat wordt er tegen de risico’s gedaan?

Politici en bestuurders die (met de dood) bedreigd worden, krijgen hulp van de Directie Bewaken en Beveiligen van de NCTV. Dat geldt bijvoorbeeld voor PVV-leider Geert Wilders. De opzichtige beveiliging van burgemeester Jos Wienen van Haarlem is vooral een lokaal initiatief waarbij de NCTV meekijkt.

De NCTV-afdeling overlegt elke pakweg twee à drie weken met medewerkers van AIVD en politie over de aard van de dreiging rond de politici en bestuurders. Ook bekijken ze dan of de genomen maatregelen afdoende zijn. De recente incidenten rond Baudet zullen daarbij zeker ter sprake komen. Men was erop voorbereid, niet alleen doordat zijn huis in september 2017 werd beklad en even later een lezing van Baudet aan de Leidse universiteit werd verstoord. Begin vorige week, tijdens een bijeenkomst van de NCTV over radicalisering, voorspelde een specialist een groei van het aantal doodsbedreigingen richting Baudet na verkiezingsdag.

Nadat aard, ernst en bedreiging voor een politicus/bestuurder zijn vastgesteld, formuleert de NCTV een mix van onzichtbare en zichtbare maatregelen. Zo kwam na de bekladding van het huis van Baudet een camera in de straat. Ook werden er tijdelijk (vaak niet werkende) toegangspoortjes bij politieke bijeenkomsten geplaatst. Baudet en zijn partij maakten de plaats van een bijeenkomst soms heel laat bekend via Facebook. De plaatselijke politie hield soms een oogje in het zeil, zoals bij een politieke bijeenkomst in Oss. Daaruit bleek dat de NCTV het gevaar voor Baudet toen niet hoog inschatte.

Steeds meer bestuurders gaan op weerbaarheidstraining: ‘Haal die Teflon-glimlach van je bek!’

Veel van deze maatregelen zijn inmiddels weer ingetrokken. Wel was een FvD-bijeenkomst in het Kurhaus in Scheveningen tijdens de laatste verkiezingscampagne toch weer beveiligd met poortjes, en leek er sprake van persoonsbeveiliging van Baudet. Het zijn eigen initiatieven van Forum voor Democratie, aldus een bron. Het beeld van de laatste tijd rond de FvD-politicus was verder vrij rustig.

Het is zeker niet gezegd dat de eerder door de NCTV genomen maatregelen nu in volle omvang terugkeren. Bedreigingen op sociale media en van een vrouw tijdens een demonstratie, zijn van een andere orde dan een bekladding van een huis.

Belangrijke factor in het bepalen van de maatregelen is de houding van de persoon om wie het gaat. Lang niet iedereen werkt mee aan beveiliging, onder meer vanwege de gevolgen voor het privéleven. Politicus Pim Fortuyn en filmmaker Theo van Gogh moesten er weinig van hebben. Daarnaast zijn er politici die beveiliging zich opmerkelijk gemakkelijk laten welgevallen, zoals oud-politica Rita Verdonk. En tenslotte zijn er politici zoals Baudet die geschrokken zijn van een actie, en meewerken met de NCTV. De bekladding en besmeuring van zijn huis zou hem destijds hebben geschokt, en inschikkelijk gemaakt. „Het voelde voor hem alsof er een inbreker naast zijn bed had gestaan”, vertelde een betrokkene naderhand.