In het kamp voor IS-families is de sfeer grimmig

Vluchtelingenkamp De nood is hoog in het Syrische kamp Al-Hol, verontrustend veel kinderen sterven. Radicale bewoners leggen anderen hun wil op.

Het kamp Al-Hol in het noordoosten van Syrië. Zeker 138 mensen, vooral kinderen, zijn onderweg hierheen of kort na aankomst gestorven, meestal door uitdroging en ondervoeding.
Het kamp Al-Hol in het noordoosten van Syrië. Zeker 138 mensen, vooral kinderen, zijn onderweg hierheen of kort na aankomst gestorven, meestal door uitdroging en ondervoeding. Foto Bulent Kilic/AFP

Rijen witte tenten, vrouwen in zwarte gewaden en kinderen, veel kinderen. Aan de hagelwitte tenten en nog stofvrije rode watertanks is te zien hoe snel vluchtelingenkamp Al-Hol in het noordoosten van Syrië is gegroeid. Met meer dan 74.000 mensen barst het kamp uit zijn voegen. Een groot deel van de bewoners zijn vrouwen en kinderen van strijders van Islamitische Staat.

„Het is een verscheurend dilemma”, zegt Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling. „Moet je mensen helpen die deel hebben uitgemaakt van de IS-gemeenschap, terwijl we hebben gezien wat de beweging zijn slachtoffers heeft aangedaan? Het antwoord is: ja, al gaat het tegen ons gevoel in.” Humanitaire organisaties waarschuwen dat de situatie in het kamp miserabel en explosief is. Er is tekort aan voedsel, medische zorg en tenten. Bovendien proberen de radicaalste vrouwen hun wil op te leggen aan medebewoners.

„De sfeer wordt steeds gespannener”, zegt Ceelen. „Personeel gaat zich steeds bedekter kleden. Als ze in de ogen van de radicale bewoonsters niet fatsoenlijk gekleed gaan, krijgen ze beledigingen en zelfs bedreigingen te horen.” Ceelen was vorige week in het kamp voor Stichting Vluchteling, dat er onder meer een kliniek runt. „Ik ben overal ter wereld gewend rustig door vluchtelingenkampen te lopen, maar dat kan hier niet”, zegt ze. Veel hulpverleners gaan voor hun veiligheid alleen per auto door het kamp. „Als mensen wel met de ‘ongelovigen’ praten, worden ze daar door sommige bewoonsters op hardhandige wijze op aangesproken.”

Vrouwen gingen kampbewakers te lijf

Vorige week donderdag ging een groep IS-vrouwen de kampbewaking te lijf nadat een van hen belaagd zou zijn door een Syrische man. „Ze riepen ‘Allahu Akbar’”, zeiden politieagenten in het kamp tegen The Times. „Ze belegerden onze basis, gooiden stenen naar ons, en braken ramen.” Agenten vuurden waarschuwingsschoten af. „Als ze de kans hadden het kamp te beheersen, zouden ze geen van ons hebben gespaard”, aldus de agenten, die claimen dat sommige bewoners wapens hebben. De agenten maken zich zorgen dat IS-leden proberen een uitbraak te organiseren of het kamp aan te vallen.

Lees ook: Dankzij de aloude krijgskunst van het tunnelbouwen hield IS verrassend lang stand

Afgelopen weekend verklaarden de door de VS gesteunde Koerdisch-Arabische milities van de Syrische Democratische Strijdkrachten (SDF) de eindstrijd tegen IS bij het dorp Baghouz beëindigd. Ook in de laatste dagen van de strijd stonden er nog eindeloze rijen ondervoede en gewonde mensen in de woestijn te wachten voordat ze in open vrachtwagens werden geladen om de urenlange tocht naar het noorden te maken. Militairen en analisten hebben erop gewezen dat het toestaan van overgave een bewuste beslissing was van het IS-leiderschap. Daarnaast bleef de groep tot het laatste stadium strak georganiseerd. Dat zou kunnen betekenen dat IS, dat ook al ‘slapende cellen’ in Irak en Syrië heeft gevestigd, de opvangkampen wil gebruiken om zich te hergroeperen en de ondergrondse terreurstrijd te hervatten.

Verbrand door granaatscherven

De vrouwen en kinderen die net uit Baghouz in Al-Hol zijn aangekomen, zijn „er slechter aan toe dan we ooit hebben gezien sinds de crisis begon”, zei Wendy Taeuber van het International Rescue Committee, een partnerorganisatie van Stichting Vluchteling, in een verklaring. „Veel van hen zaten klem in de gevechten, tientallen zijn verbrand of zwaargewond door granaatscherven.”

Zeker 138 mensen, vooral kinderen, zijn onderweg naar of kort na aankomst in het kamp overleden. De meeste sterfgevallen zijn veroorzaakt door uitdroging en ondervoeding. Ook longontsteking komt veel voor. Bovendien missen sommige kinderen ledematen, vermoedelijk door bombardementen van de internationale coalitie die de Syrische milities steunt bij de strijd tegen IS. „De alliantie bombardeerde ons”, zei een vrouw die zich ‘Umm Abdu’ noemt tegen nieuwszender Voice of America. „Veel kinderen zijn psychologisch beschadigd.”

Peter Maurer, directeur van het Internationale Rode Kruis riep landen na zijn bezoek aan Syrië op „morele moed” te tonen en niet toe te geven aan „dehumaniserende retoriek”. Hij wees erop dat volgens mensenrechtenverdragen personen bescherming moeten krijgen, „wat voor misdaden er ook zijn gepleegd”.

Abdel Karim Omar, voorzitter van de commissie buitenlandse zaken van het zelfbestuur in noord-Syrië, waarschuwde zondag tegenover persbureau AFP dat duizenden kinderen zijn grootgebracht volgens de ideologie van IS. „Als deze kinderen niet heropgevoed worden en gereïntegreerd in hun oorspronkelijke samenleving, zijn ze potentiële terroristen van de toekomst”, aldus Omar.

„De blik die al die kinderen in de ogen hebben, daar word je bang van”, zegt Ceelen. „Getraumatiseerd, verwilderd, bang.” In een apart gedeelte van het kamp zitten zo’n 6.500 internationale vrouwen en kinderen van IS-strijders, onder wie een onbekend aantal Nederlanders.

Ceelen is fel over de terughoudendheid om kinderen van IS-strijders terug te halen naar Nederland. „Als je ze snel terughaalt, kun je ze nog behandelen. Hoe langer ze daar zitten, hoe groter de kans dat dit misgaat en dat je je eigen nieuwe terroristen creëert.”