Baudets volgende slag om de macht: puzzelen in de provincies is begonnen

Coalitievorming in de provincie Gaat het Forum voor Democratie lukken „stabiele besturen” te vormen? „Ze brengen een sloot aan onervarenheid mee.”

Thierry Baudet staat de pers te woord op de dag na de Provinciale Statenverkiezingen.
Thierry Baudet staat de pers te woord op de dag na de Provinciale Statenverkiezingen. Foto Robin Utrecht/ANP

Na de „eerste grote veldslag” van Thierry Baudet op verkiezingsdag, begint voor Forum voor Democratie nu de volgende slag om de macht. De partij won 86 van de 570 provinciale zetels uit het niets, is winnaar in drie provincies en zit in de top-3 van alle andere, volgens voorlopige uitslagen. Maar lukt het Forum ook „stabiele besturen” te vormen, zoals Baudet wil?

Voor provinciale begrippen wordt het „een van de spannendste formaties in Nederland ooit”, denkt directeur John Bijl van het Periklesinstituut, dat onder meer Statenleden traint. In de Staten heerst een bestuurdersmentaliteit van politici met dossierkennis, zegt Bijl. Niet de revolutionaire geest van de rechtse nieuwkomer Forum, die het politieke bestel en het „partijkartel” wil openbreken. „Het is een héle politieke club”, vindt Bijl. „En ze brengen een sloot aan onervarenheid met zich mee.”

Andere partijen zeggen de provinciale standpunten van Forum nog niet goed te kennen, omdat die pas sinds kort en beknopt online staan. Zoals hó tegen windmolens, minder regels voor ondernemers en agrariërs en goed regionaal ov. „Ik ben gefascineerd door onwetendheid”, zegt lijsttrekker Gerhard Bos van het CDA in Gelderland (7 zetels). Hij kent Forum vooral van Baudets uitspraken over landelijke politieke thema’s, zoals koopkracht, zegt hij.

Andere partijen zeggen ook de lijsttrekkers van Forum nog niet of nauwelijks te kennen, omdat de partij in hun provincie verkiezingsdebatten heeft gemeden, zoals in Noord-Holland en Flevoland. „Laat staan wat voor dark horses ze als bestuurders naar voren schuiven”, zegt trainer John Bijl. „In een coalitie heb je een ingewikkelde vertrouwensrelatie. Die moeten ze in een paar weken zien op te bouwen.”

Lees ook dit stuk over het Forum-gedachtegoed: ‘Verboden’ ideeën trekken hem aan

Onervaren lijsttrekkers

Forum is ook nog terughoudend om zijn onervaren lijsttrekkers met media in contact te brengen. Alleen FvD’er Gert-Jan Ransijn uit Flevoland was dit weekeinde bereikbaar voor NRC. „Wij sluiten niemand uit”, was eigenlijk het enige wat Ransijn nu over de formatie kan zeggen. Hij is zelf politiek actief geworden, omdat de overheid niet luistert naar de burger, vindt hij. „Het nu-is-het-klaar-gevoel. Dat brengt zelfs mensen zoals ik op de been.”

Andere rechtse hemelbestormers zijn ook nooit doorgebroken in de provincies. De LPF van Pim Fortuyn, met wie Baudet wel wordt vergeleken, won in 2003 in totaal slechts 17 provinciale zetels en daar bleef het bij. De PVV won in 2011 en 2015 respectievelijk 69 en 66 zetels, maar heeft nergens het provinciebestuur gehaald – buiten een korte periode in Limburg in 2011-2012.

De officiële uitslag van de provinciale verkiezingen wordt maandag bekendgemaakt. Als voorlopige winnaar heeft Forum al het initiatief voor verkennende gesprekken genomen in Zuid-Holland (met 11 van de 55 zetels), Noord-Holland (9 van de 55 zetels) en Flevoland (8 van de 41 zetels). In Gelderland heeft Forum evenveel zetels als winnaar VVD (8 van de 55 zetels), maar zo’n 5.000 stemmen minder.

Op verzoek van Baudet heeft VVD-coryfee Hans Wiegel toegezegd in Zuid-Holland als informateur op te willen treden. Maar de partij Denk (1 zetel) heeft voorgesteld dat ook PvdA’er Job Cohen als tweede informateur aantreedt, omdat ook GroenLinks (5 zetels) een winnaar is. Forum en de andere partijen beraden zich op dit voorstel.

In Zuid-Holland zijn vierpartijencoalities met Forum mogelijk, nu de coalitie VVD, CDA, D66 en SP haar minimale meerderheid kwijt is (van 28 naar 21 zetels). Maar er is bijvoorbeeld ook een vijfpartijencoalitie zónder Forum te vormen, met de traditionele partijen VVD, GroenLinks, D66, PvdA en CDA.

Beluister ook deze aflevering van podcast Haagse Zaken: Hier komt de ideologie van Forum voor Democratie vandaan

Ondenkbaar is dat niet. In de grootste stad van Zuid-Holland is het de grootste partij ook zo vergaan. Leefbaar Rotterdam heeft in de gemeenteraad, net als Forum in de provincie, 11 zetels. Op verzoek van de SP kwam er ook een tweede informateur wegens de winst van GroenLinks. Mede door de alliantie tussen Leefbaar en Forum zat de formatie lange tijd muurvast. En uiteindelijk werd Leefbaar buitenspel gezet door de zespartijencoalitie VVD, GroenLinks, D66, PvdA, CDA en ChristenUnie-SGP.

Het is te vroeg om te zeggen of de VVD in Zuid-Holland (10 zetels) inhoudelijk met Forum kan samenwerken, zegt VVD-lijsttrekker en gedeputeerde Floor Vermeulen in Zuid-Holland. „Forum is in the lead”, zegt hij in ieder geval. „We willen serieus met Forum omgaan.”

Robuuste meerderheid

In Noord-Holland zou Forum over rechts met de VVD, D66 en CDA een krappe meerderheidscoalitie met 28 zetels kunnen verkennen. „Maar voor zo’n links- of rechtsverhouding in de volksvertegenwoordiging heb je eigenlijk een robuuste meerderheid van minstens 30 zetels nodig”, vindt VVD-gedeputeerde en lijsttrekker Cees Loggen.

Zónder Forum zou in Noord-Holland ook een vierpartijencoalitie met 30 zetels mogelijk zijn: GroenLinks, VVD, D66 en PvdA. Maar GroenLinks en de VVD botsen hard over de bouw van windmolens, en GroenLinks heeft meer keuzes, indien de nummer twee het initiatief zou overnemen van Forum. Samen met Forum besturen is in ieder geval „bijna niet voor te stellen”, zegt GroenLinks-lijsttrekker Zita Pels.

Van de drie provincies waar Forum aan zet is, lijkt de puzzel het meest ingewikkeld in de versplinterde Staten van Flevoland. Forum is de winnaar met 8 zetels en de PVV staat op de derde plek met 4 zetels. „Ze moeten heel goed hun best doen, wil de rest ons allebei passeren”, zegt PVV-lijsttrekker Chris Jansen.

De VVD, nummer twee met 6 zetels, wil alleen niet besturen met de PVV, zolang de provinciale afdeling geen afstand doet van de ‘minder Marokkanen-uitspraak’ van Geert Wilders, zegt VVD-lijsttrekker en gedeputeerde Jan de Reus. En met Forum? „Ik heb geen idee, dat gaan we ontdekken”, zegt hij. En voor iedere levensvatbare coalitie zonder Forum en de PVV zijn zeker zes, maar eigenlijk misschien wel acht partijen nodig, vindt De Reus. „Want wat als er één of twee dwarsliggen?”

„Wij snappen dat Nederland een coalitieland is en dat je dus op punten ook water bij de wijn moet doen”, zei Baudet vorige week na zijn overwinning. Heel verstandig, vindt trainer John Bijl. „Wel een enorme kartelopmerking, natuurlijk.”