Duitsers gaan de straat op om het internet te redden

Uploadfilters Deze week stemt het Europees Parlement over een wet die het auteursrecht moet aanpassen aan het internettijdperk. Vooral in Duitsland is er protest.

Protesten in Berlijn tegen de nieuwe auteursrechtenrichtlijn van de EU.
Protesten in Berlijn tegen de nieuwe auteursrechtenrichtlijn van de EU. Foto Omer Messinger/EPA

Vele tienduizenden demonstranten zijn zaterdag in verschillende Duitse steden de straat op gegaan om, zoals velen scandeerden, het internet te redden. Het was een massaal protest tegen een Europees wetsvoorstel dat het auteursrecht moet aanpassen aan het internettijdperk. Naar verwachting dinsdag stemt het Europees Parlement over het voorstel, dat tot stand gekomen is na jarenlange onderhandelingen met de lidstaten en de Europese Commissie.

Ook in andere Europese landen is zaterdag tegen het fel omstreden wetsvoorstel betoogd, maar het sterkst is het verzet in Duitsland. Betogers vulden de straten niet alleen in Berlijn (meer dan 10.000 mensen), München (40.000), maar ook in onder meer Keulen, Hamburg, Düsseldorf, Stuttgart, Leipzig en Karlsruhe.

Ook in de politiek, en zelfs binnen de coalitie van bondskanselier Merkel (CDU), lopen de gemoederen erover hoog op. De regering staat er achter, maar de Europarlementariërs van regeringspartij SPD hebben aangekondigd tegen te zullen stemmen. De Duitse Wikipedia-website bleef donderdag uit protest onbereikbaar.

Uploadfilters

De grootste bezwaren richten zich op de bepaling dat platformen als YouTube en Facebook „alles wat voor hen mogelijk is” moeten doen om schending van auteursrechten te voorkomen. Dit ter bescherming van musici, schrijvers, filmers en andere makers van auteursrechtelijk beschermd werk, dat nu vaak zonder dat zij enige vergoeding krijgen op internet wordt gedeeld, bekeken en beluisterd.

Het probleem daarbij is dat iedere dag zóveel foto’s, video’s, muziek en tekst worden geüpload, dat vermoedelijk hoogstens met behulp van automatische ‘uploadfilters’ valt te controleren op welk materiaal auteursrechten rusten – al is nog niet duidelijk of dat ook technisch mogelijk is.

Critici huiveren van zulke filters. Kunnen die vaststellen of er sprake is van door auteursrecht beschermd hergebruik, dan wel parodie of satire? Kunnen ze onderscheiden wat een illegale kopie is en wat een ‘meme’ (een vaak grappig bedoeld plaatje, filmpje of tekstje dat situaties in een andere, vervreemdende context plaatst)?

Gaan de grote internetconcerns die deze filters maken voortaan bepalen wat we te zien mogen krijgen? En zullen zij, om juridische problemen te voorkomen, de filters niet zo ‘streng’ afstellen, dat ze materiaal bij twijfel maar liever meteen blokkeren – het zogenoemde ‘overblocking’? Worden het zo geen ‘censuurmachines’, zoals critici waarschuwen?

Lees ook: ‘Een ontzettende splijtzwam’: de nieuwe auteursrechtwet kan nog alle kanten op

Bondskanselier Merkel verdedigde het wetsvoorstel donderdag hartstochtelijk in de bondsdag. Niet omdat ze het er inhoudelijk zo mee eens is – in het regeerakkoord van CDU, CSU en SPD staat uitdrukkelijk „een verplichting tot het gebruik van uploadfilters wijzen wij af”. Maar, betoogde Merkel, omdat je in de Europese Unie soms bereid moet zijn een stuk van je positie op te geven opdat anderen ook compromissen sluiten. „Of zeggen we: nee, we hebben het in 2017 nou eenmaal zo in ons regeerakkoord opgeschreven, dus nul verandering. Ik denk dat we dan geen goede partners kunnen zijn.”

Geen bots

Als het Europese wetsvoorstel, dat de status van een richtlijn heeft, wordt aangenomen, moeten de lidstaten het in nationale wetgeving omzetten. Duitsland zal proberen dat zo te doen, zei Merkel, dat uploadfilters niet nodig zijn.

Eén van de betogers in Berlijn reageerde daar sceptisch op, met een protestbord waarop stond: „Niemand is van plan filtertechniek in te voeren” – een toespeling op de beruchte uitspraak van DDR-leider Walter Ulbricht, die in juni 1961 zei: „Niemand is van plan een muur te bouwen”.

Veel ergernis wekt bij critici van het wetsvoorstel de suggestie van een CDU-politicus dat de demonstranten betaald worden door bedrijven als Facebook, en dat de kritiek die op sociale media verspreid wordt vooral het werk is van geautomatiseerde ‘bots’. Op de betogingen klonk veelvuldig de kreet „wij zijn geen bots”.

Zozeer is de kwestie geëscaleerd dat de Duitse Europarlementariër die verantwoordelijk was voor de onderhandelingen, Axel Voss (CDU) niet alleen met hoon en kritiek overladen is, maar ook met de dood bedreigd is.