Coup tegen Theresa May verkruimelt terwijl Lagerhuis wikt over Brexit-alternatieven

Bij de regerende Britse Conservatieven zou een paleisrevolutie tegen Theresa May aanstaande zijn. Biedt het wippen van de premier een weg uit de impasse rond Brexit?

Terwijl in Londen zaterdag mogelijk één miljoen tegenstanders van de Brexit de straat op gingen om een tweede referendum over het EU-lidmaatschap te eisen, zou binnen de Conservatieve regeringspartij van premier Theresa May gewerkt worden aan haar gedwongen vertrek.
Terwijl in Londen zaterdag mogelijk één miljoen tegenstanders van de Brexit de straat op gingen om een tweede referendum over het EU-lidmaatschap te eisen, zou binnen de Conservatieve regeringspartij van premier Theresa May gewerkt worden aan haar gedwongen vertrek. Foto Henry Nicholls/Reuters

Stiekeme coups die breed verslagen worden door de kranten. Politici die in vrijetijdskleding, per sportwagen (Iain Duncan Smith in zijn oldtimer Morgan) of in gezelschap van hun kroost (Jacob Rees-Mogg met zoon Peter) zich melden voor een zondags overleg met de premier. Een koortsachtige stroom geruchten, meningen en commentaar op televisie en Twitter.

Als afgelopen weekend een voorbode is, gaat de Britse politiek een heftige week van Brexit-crisis tegemoet. Wat staat er op het spel de komende dagen? Grip op het verdere verloop van de Brexit en het premierschap van Theresa May. Uiteindelijk kunnen die twee zaken met elkaar verbonden blijken.

Het bezoek van Duncan Smith, Rees-Mogg, vergezeld door andere prominente Brexiteers als Dominic Raab, Steve Baker, Boris Johnson en David David op Chequers, het buitenhuis van de premier, was al een poging van May haar premierschap te redden.

Het was halverwege het weekend duidelijk dat zonder ingreep May maandag geconfronteerd zou worden met een revolte binnen haar kabinet.

Meer dan tien Britse ministers wilden dat Theresa May vertrekt als premier, meldden zondagskranten Sunday Times en Mail on Sunday. Zij zouden Michael Gove (minister van Milieu) of David Lidington, de huidige de facto vice-premier, naar voren schuiven als waarnemend premier, een truc om te voorkomen dat de Tories weken kwijt zijn aan een formele leiderschapsverkiezing.

May moest dringend op zoek naar een machtsbasis om de revolte te smoren en wendde zich tot de Brexiteers. Gove en Lidington zijn waarschijnlijk voorstander van zachtere vormen van een Brexit, waarbij samengewerkt wordt met Labour. Na het uittreden uit de EU zou het VK dan onderdeel blijven van grote delen van Europese economische integratie, een idee waar Brexiteers van gruwelen.

Naar verluidt was de groep verzameld op Chequers bereid de deal van May te steunen en haar premierschap kortstondig te dulden, op voorwaarde dat zij haar eigen vertrekdatum in de agenda zette. De Brexiteers willen absoluut niet dat May nog premier is als het VK en de EU na de scheiding verder onderhandelen over de toekomstige relatie. Ze zijn boos over de manier waarop May zich in Brussel heeft laten behandelen.

Op de top zat May afgelopen donderdag urenlang in een zijkamer terwijl de overige 27 EU-leiders plannen bespraken over uitstel van de Brexit. „Dat kwam dicht in de buurt van een vernedering van een premier”, zei Duncan Smith zondag.

May weigerde akkoord te gaan met de eis en het overleg stokte. Tegelijkertijd leek de coup van haar ministers voorlopig te verpieteren. Het idee van een tussenpaus viel slecht. Lidington en Gove voelden aan dat het beter was May in het openbaar te steunen.

Eerder in de problemen

Het is niet de eerste keer dat het premierschap van May aan een zijden draadje hangt. Toen zij in 2017 haar parlementaire meerderheid verspeelde bij vroegtijdige verkiezingen, die ze zelf had uitgeroepen, was haar partij eveneens woedend.

Toen beloofde ze beter te luisteren naar de wensen en standpunten van haar collega’s en mocht ze aanblijven. Ook kwam ze onder grote druk nadat ministers Boris Johnson (Buitenlandse Zaken) en David Davis (Brexit-zaken) in juli waren opgestapt uit onvrede over de Brexit-plannen.

Lees ook deze analyse over Mays positie na de EU-top

De poging May tot aftreden te dwingen, toont ook dat de Conservatieven beseffen dat de premier er de komende weken niet in zal slagen een meerderheid van het parlement achter haar Brexit-deal te krijgen. Te lang toonde ze zich doof voor de wensen van het Lagerhuis, te vaak bruuskeerde het parlement met haar dreigementen dat haar deal de enige optie is. „Het zal moeilijk zijn een meerderheid bij elkaar te brengen”, zei minister Philip Hammond (Financiën) zondag.

De kans is groot dat het Lagerhuis maandag besluit indicatieve stemmingen te houden. Alle Brexit-opties, van een nieuw referendum tot No Deal, van hard tot zacht, passeren dan de revue. Doel is om, tweeënhalve week voor de nieuwe deadline van 12 april die de EU vorige week oplegde, te kijken welk alternatief eventueel op een parlementaire meerderheid kan rekenen.

Tabloid The Sun pleitte maandag in een commentaar voor het aftreden van May. Het aanblijven van May staat een doorbraak wellicht in de weg, maar haar vertrek lost niet automatisch de grootste problemen op: de diepe verdeeldheid en een grote besluiteloosheid over hoe de Brexit eruit moet zien.

Dit stuk is maandag 25 maart geactualiseerd