Opinie

    • Rosanne Hertzberger

We zijn in de jaren dertig beland. Oh nee, alweer

Een mokerslag werd het genoemd. Een aardverschuiving. Op sociale media schreven mensen: „Ik ben nu echt in paniek.” Of: „Ik voel me murw geslagen”. Of gewoon: „Doodeng”.

Mijn analyse? Een wormpje maakte een groeispurt door en is een van de dwergen geworden. Na de vorige verkiezingen waren er zeven dwergen. Nu zijn er acht. Zet ze netjes van groot naar klein en het puntmutsje van de grootste dwerg komt net iets hoger uit dan het puntmutsje van de op een-na-grootste dwerg.

Maar nee, dit land was weer eens in alle staten. De grootste partij van Nederland was er eentje die openlijk flirtte met het gedachtegoed van Le Pen. Eentje die oorlogstaal uitsloeg en omvolkingstheorieën debiteerde. Fascisten, werd er geroepen! Rillingen liepen over ruggen. Haren stonden overeind. Hoe kon dit gebeuren? Waren we dan echt in de nieuwe jaren dertig beland?

Dat wordt langzamerhand wel komisch: hoe telkens weer met veel effectbejag ‘de jaren dertig’ worden uitgeroepen. Het is in dit land al zestien jaar lang de jaren dertig. Na Fortuyn was het de jaren dertig. Na elke verkiezing waar Wilders weer meer stemmen won, was het ook even de jaren dertig. En nu weer? Je moet metaforen wel geloofwaardig houden.

Volgens mij kan je uit deze verkiezingsuitslag ook gewoon opmaken dat Nederland kennelijk toe was aan een nieuw soort populisme. Die populistische flank van het electoraat is snel verveeld en als er geen ophef is, geen media-aandacht, geen strafproces, dan blijven ze gewoon lekker thuis. Eerst was het verfrissend om alle schuld af te schuiven op één religieuze minderheid. Maar dat verhaal kennen we nu wel. Hadden de moslims het nou alweer gedaan?

Nu is er een nieuwe clown over wie iedereen ‘oeh’ en ‘jaren dertig’ kan roepen. Een quasi-intellectuele nationalistische variant die alle aandacht opeist. Uiteindelijk is het gewoon een ordinaire remix van het hetzelfde melodietje: vroeger was het geweldig, nu ligt dit land in duigen, en dat is de schuld van immigranten en linkse journalisten, wetenschappers, kunstenaars en Europa. Baudet overgiet het met een beetje identiteitspolitiek (die arme witte mannen) en een stevige dosis oorlogspraat.

En weet u, zoveel stemmen trok het eigenlijk niet. Helemaal niet vergeleken met de zendtijd die hij had gekregen. Forum voor Democratie haalde nog geen 15 procent. Ter vergelijking: bij de vorige Eerste Kamerverkiezingen was je met hetzelfde percentage derde geworden. Wilders boekte grotere overwinningen, LPF ook. En telkens weer riepen we: Mokerslag! Aardverschuiving! Jaren dertig!

Ik vind het aanstellerij. Een beetje realiteitszin alsjeblieft? Want wederom dient zich een belangrijke vraag aan: wat moeten we nu weer met deze nieuwe dwergenpartij? Moeten we haar uitsluiten vanwege haar associaties met moderne bruinhemden? Een cordon sanitaire optuigen vanwege de speeches bij IJzerwake, diners met Jared Taylor, audiënties en verwijzingen naar Jean-Marie Le Pen? Niet lang geleden werd er gewoon een gedoogconstructie opgetuigd met Wilders, die zijn haat veel duidelijker uitsprak en ook veel directer mikte op de islamitische minderheid. Het was uitermate expliciet en daardoor misschien wel enger.

Bij Baudet is het suggestiever, glibberiger. Hij refereert telkens net niet direct aan extreem-rechts gedachtegoed en na een doodenge opmerking zegt hij snel: „Nee joh, zo bedoelde ik het niet”.

Stel, de coalitie zit straks net verlegen om een paar stemmen om een meerderheid te halen in de Eerste Kamer. Is het dan oké om te proberen een paar van die FvD zetels voor zich te winnen om aan een meerderheid te komen? Inruilen voor een handvol minder windmolens? Een nieuw referendum? Nog maar eens bezuinigen op kunstsubsidies?

Of werkt de coalitie dan mee aan het normaliseren van extreem-rechts? Ik zou het begrijpen wanneer bijvoorbeeld de VVD hiervoor zou kiezen. Maar het is waarschijnlijk niet nodig. Dat is het enige grote voordeel van dit dwergenland. Na die daverende mokerslag, die enorme aardverschuiving is de grote winnaar van de verkiezingen nog steeds klein genoeg om gewoon te kunnen negeren. Godzijdank.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.