Wat doen angst en stress met onze darmen?

Foto Michael Fallarme

Stress, spanning en angst slaan bij veel mensen op de darmen. De een raakt er verstopt van, de ander loost veel sneller. Het kan diarree zijn zelfs. Wat is hier aan de hand?

De darm doet volop mee in de vlucht-of-vechtreactie waarmee we op gevaar reageren. Niet alleen mensen hebben die reactie, alle dieren hebben hem. Wat er in de darmen gebeurt, is bijvoorbeeld bij rat en kat onderzocht. Ook wel bij de mens.

Een klassiek bijvoorbeeld is het experiment uit het Britse Sheffield, uit 1983. Acht gezonde studenten, zeven vrouwen en een man, deden tweemaal een experiment, met een dag tussentijd. Beide keren aten ze gedurende 9 uur niks en kregen toen een echt-Engelse maaltijd van Frankfurter worstjes, aardappelpuree en bonen in saus. Als toetje was er ananascustard. Er zat ook een klein beetje radioactief technetium in, zodat onderzoekers van buitenaf konden meten hoe lang de voedselmassa erover deed om van mond naar de uitgang van de dunne darm te stromen.

Na iedere maaltijd lagen de deelnemers acht uur lang op een bed. De eerste keer kregen ze in de eerste vier uur een koptelefoon hun stresservaring. In hun ene oor werd een boek voorgelezen en tegelijkertijd in hun andere oor een ander boek. Die gingen over het ontstaan van oorlogen, over lichaamstaal of over de ontwikkeling van de mensheid. Om de stress op te voeren ging er nu en dan, op onvoorspelbare tijdstippen, een zoemer in het ene oor. De proefpersonen moesten dan het zesde woord dat klonk in hun andere oor opschrijven. En als er een belletje ging moesten ze het antwoord opschrijven op een vraag over de tekst die in hetzelfde oor klonk.

Maag en dunne darm

De tweede keer kregen ze via de koptelefoon een rustgevende roman voorgelezen. As I Walked Out One Midsummer Morning van Laurie Lee.

Hoe verging het hun maag en dunne darm? Een paar mensen leegden hun maag veel eerder en een paar andere veel trager. Maar de brij in de dunne darm was tijdens stress bij iedereen langer onderweg – ruim 6 uur. Tegen gemiddeld 3,5 uur na het volgen van Laurie Lee.

Wat daar in 1983 gebeurde klopt met de tegenwoordige theorie. De reactie via de hypothalamus, hypofyse en bijnieren maakt boodschappermoleculen vrij die de maag en dunne darm stilleggen. De spijsvertering en voedselopname (die gebeurt vooral in de dunne darm) komt stil te liggen om energie te sparen voor het vechten of vluchten.

Maar dan de dikke darm. Bij puur lichamelijke inspanning wordt de uitdrijvende peristaltiek stilgelegd, maar bij angst en opwinding juist opgevoerd.

Een sliert ontlasting

Inbrekers laten in een binnengedrongen huis nog wel eens een sliert ontlasting achter. Het is de angst om te worden ontdekt, vaak in combinatie met alcoholgebruik, schreef de Britse onderzoeker Dermot Walsh in een artikel in 1980 (Why do burglars crap on the carpet).

In de dikke darm worden water en zouten aan de voedselbrij onttrokken. Bij snelle passage van die darm van ruim een meter lengte blijft de ontlasting nat en komt er diarree naar buiten. Het is niet alleen de snelheid, maar door angst en spanning stopt ook de opname van water uit de darm. Vandaar die snelle diarree, soms voorafgegaan door wat vaste substantie die al ontwaterd in de endeldarm lag te wachten.