‘Laat de boel maar eens effe veranderen’

De Forum-kiezer Van overal trok Baudet kiezers: van Wilders-switchers tot ontstemde conservatieven en van Telegraaf- tot FD-lezers.

Peter Lindeboom, eigenaar café
Peter Lindeboom, eigenaar café Foto Rob van Dullemen

Woensdag 20 maart bracht Lille Mulder door in haar kapsalon. Dirk en Wilma Koster waren op het vasteland, wachtend op de garnalenvangst van hun zoon op zee. David van Loevezijn werkte vanuit huis voor zijn eigen internetbedrijfje. Peter Lindeboom was, als altijd, te vinden in zijn café in Katwijk, net als zijn zus Louise, toen haar werkdag op het gemeentehuis er eenmaal op zat. En allemaal kozen ze die dag, vaak voor het eerst, in het stemhokje voor Forum voor Democratie.

De eerste deelname aan de Provinciale Staten draaide voor FvD en voorman Thierry Baudet uit op een zegetocht. Forum haalde de meeste stemmen in Zuid-Holland en Flevoland (en mogelijk ook Noord-Holland) en ligt op koers om met een sprong van nul naar dertien zetels ook in de Eerste Kamer de grootste te worden, tot vreugde van de achterban.

„Door deze aardverschuiving gaat de politiek versplinteren”, zegt Lille. „Nu kan Baudet een lans breken voor een nieuwe politiek”,

„Baudet is anders dan alle anderen”, vindt Wilma. „Het is tijd dat de Nederlander weer eens een keer Nederlander mag zijn.”

Zo onstuimig als de groei, zo uitgespreid is ook het electoraat van FvD. Zelfs de laagste score die bij deze verkiezingen plaatselijk werd gehaald – 6,2 procent in Loppersum – was beter dan het beste resultaat bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 – 6,1 procent in de gemeente Edam-Volendam.

FvD trekt uit alle hoeken stemmen: in Texel én Maastricht, in Rotterdam én Zevenaar werd de partij de grootste. Dertig procent van de Telegraaf-lezers stemde op de partij. Van lezers van het FD bijna een kwart.

Wie zijn de FvD-kiezers? Hoe kijken ze aan tegen de verkiezingstaal van Baudet en wat verwachten ze na deze overwinning? Een vierluik.

I: De PVV-switcher

Door Den Haag zijn ze in Westerland, in de kruin van de Kop van Noord- Holland, nooit gehoord, zegt Wilma Koster (59). Als garnalenvissers én als burgers, verduidelijkt haar man Dirk (59). „Ik kan nauwelijks onder woorden brengen hoe zat ik het ben.”

„Alles wat de overheid uithaalt, is een rotzooitje”, legt hij uit. „Een vluchteling, die moet je helpen. Maar voor de rest moet je streng zijn.” Wie dat racistisch noemt, zegt Dirk, zit ernaast. „Dat is een mening.”

Eerder bracht hun onvrede hen tot een stem op de PVV. Maar dat was vooral om een proteststem uit te brengen. „Wilders had de boel niet goed op de rit”, zegt Wilma. „Om te regeren, moet je wel goede mensen in huis hebben.”

Dertig procent van de FvD-kiezers stemde in 2017 nog op de PVV, volgens onderzoek van Ipsos. En het waren die kiezers die Forum in de week vóór de verkiezingen – dus voor Christchurch en Utrecht – naar de koppositie duwden, in een tweestrijd met de VVD, zo concludeerde die laatste partij deze week zelf uit eigen peilingen onder kiezers.

Voor Dirk en Wilma geldt dat niet: zij ruilden de PVV al eerder in voor FvD. Of Baudet de macht en invloed beter aan kan dan Wilders? Ze denken van wel. En niet alleen in de Eerste Kamer, verduidelijkt Wilma: zij hoopt dat de partij nu ook in de provincie gaat besturen. „Ze moeten nu niet achterover gaan leunen.” Dirk: „Absoluut. Laat de boel maar eens effe veranderen.”

II: De ontstemde conservatief

„Het is een tegengeluid”, zegt Louise van Schie-Lindeboom (54) aan de toog van Café Lindeboom, uitgebaat door haar broer Peter (60). Hij knikt.

„Uit onvrede met Rutte.”

„Over het klimáát.”

Ooit stemden ze beiden VVD – Peter zat zelfs in de Katwijkse gemeenteraad – maar in die partij herkennen ze zichzelf niet meer, en dit kabinet is de druppel.

Ze zijn niet de enigen: meer dan een kwart van de stemmen was volgens Ipsos afkomstig van kiezers die twee jaar geleden nog VVD en CDA stemden. Interne data van de VVD wijzen de klimaatplannen van het kabinet aan als hoofdoorzaak. Peter, trots: „Ik ben een klimaatontkenner, net als Thierry Baudet.”

Nog zo’n onderwerp waarop hij een koerswijziging wil: immigratie. Daar moet een rem op, vindt Peter. Hoe? „Ik heb geen idee, maar Baudet wil iets doen. Dat gevoel heb ik bij de VVD niet.” Ze benadrukken: hun hart is niet voorgoed aan FvD verpand. Peter: „Als ze niks bereiken, zullen een hoop mensen, ook ik, misschien wel afhaken. Maar als de VVD GroenLinks met open armen ontvangt, zijn er denk ik juist meer kiezers die zeggen: dit is de limit.”

Louise: „Maar goed dat ze nu déze verkiezingen hebben gewonnen. Dan kunnen ze in de provincie even oefenen.”

III: De niet-stemmer

De verkiezingsavond was voor Lille Mulder (50) uit Enschede een feestje, „net het Songfestival”. En dat terwijl ze jarenlang helemaal geen stem uitbracht. „Eerst was het CDA, daar was ik mee opgevoed. Dan word je zwevende kiezer en uiteindelijk stem je helemaal niet meer.”

De opkomst – 56 procent – lag dit jaar fors hoger dan de 47,8 procent van vier jaar geleden. Daarvan profiteerden vooral FvD en GroenLinks, laat de Ipsos-peiling zien.

Immigratie is voor Lille prioriteit, maar Wilders is haar „te eng, veel te rechts”. Ze vindt Baudet milder. „Als het een partij wordt als de PVV, dan ben ik weg.” Vergelijkingen tussen FvD en PVV wijst ze af. „Het is maar net wat je horen wil.”

Dat geldt ook voor kritiek op de partij, zoals de keuze een bijeenkomst in het Kurhaus te organiseren na de aanslag in Utrecht. „Hij was juist moedig. Zoals ze daar bij DWDD en Jinek zaten te praten over Baudet, dát vond ik respectloos.”

Lille Mulder, kapster

Foto Bram Petraeus

IV: De jonge kiezer

Het begon met de filmpjes. Politiek volgde hij altijd al, zegt David (19), maar FvD leerde hij via sociale media pas echt goed kennen. „Toen was ik verkocht.”

Wat hem overtuigde waren de prioriteiten uit de begindagen: immigratie, democratisering, uittreding uit de euro en de Europese Unie. „Klimaat kwam er het afgelopen jaar pas echt bij. Daarover hebben ze me aan het denken gezet.”

In 2017 mocht David nog niet stemmen. Nu wel, en hij niet alleen. Behalve oudere kiezers – bijna een derde was boven de 65 – wist Forum de laatste jaren ook veel jongeren achter zich te krijgen. Op universiteiten, hogescholen en mbo’s boert FvD goed; de jongerenorganisatie groeide in korte tijd uit tot vierduizend leden.

De controverses rond uitspraken van Baudet vond David „uit context getrokken”. ‘Homeopathische verdunning’? „Ben ik het niet mee eens, maar dat is stoere taal.” Een voorkeur voor ‘een dominant blank Europa’, door Baudet uitgesproken in een radiouitzending? „Ik denk dat het zo’n storm niet zal lopen”, zegt David. „Het is echt geen Adolf Hitler.” Dat de winst van Forum ook door extreemrechtse kiezers goed werd ontvangen, doet hem weinig. „Als de SP wint, wordt dat ook door communisten gevierd.”

Hij denkt even. „Weet je wat het is? Dat is politiek. Je zet heel hoog in, zwakt een beetje af, en uiteindelijk heb je toch je doel gehaald.”

Correctie 23-03: In een eerdere versie van dit artikel stond dat dertig procent van de FvD-kiezers De Telegraaf leest en bijna een kwart het FD. Dat moet andersom zijn: dertig procent van de Telegraaf-lezers stemde op de partij en bij lezers van het FD bijna een kwart.

Naschrift (14 juni 2019): De foto en achternaam van student David zijn uit dit stuk verwijderd.