Recensie

Recensie

Expo over Toetanchamon belicht farao als pop-icoon

Archeologie Honderdvijftig voorwerpen uit de graftombe van farao Toetanchamon zijn vanaf nu te zien in Parijs. Zestig daarvan zijn nooit eerder Egypte uit geweest.

Standbeeld van zonnegod Amon uit de tentoonstelling ‘Toutânkhamon, le trésor du Pharaon’
Standbeeld van zonnegod Amon uit de tentoonstelling ‘Toutânkhamon, le trésor du Pharaon’ Foto Benoit Tessier / Reuters
    • Christian Sier

Wonderful things’. Met die woorden beschreef de Britse Egyptoloog Howard Carter wat hij zag toen hij in 1922 de tombe van farao Toetanchamon opende. De grafkamer werd nooit geplunderd door grafrovers, en was daardoor van grote archeologische waarde.

De expositie Toutânkhamon, le trésor du Pharaon, vanaf dit weekend te zien in Parijs, biedt een bescheiden greep uit de meer dan vijfduizend objecten uit de tombe, bedoeld om de farao te verzekeren van een aangenaam verblijf in het hiernamaals.

De reizende tentoonstelling begon vorig jaar in Californië en doet in totaal tien steden aan. Na Parijs zijn Londen en Sydney aan de beurt. Andere steden zijn nog niet bevestigd. De expositie komt hoe dan ook niet naar Nederland, maar mogelijk wel naar Duitsland, meldt hoofdorganisator John Norman. Na het einde van de tour, in 2025, blijven de stukken permanent in het nu nog onvoltooide Grand Egyptian Museum in Kairo, vlakbij de piramides van Gizeh.

Onderwereld

De entree doet denken aan een Efteling-attractie. In de hal klinkt mysterieuze achtergrondmuziek met Arabische fluiten. Een voice-over vertelt op fluistertoon over de zoektocht naar de farao door Howard Carter en zijn geldschieter, Lord Carnarvon.

Een indrukwekkend standbeeld van zwarte steen, geleend van het Louvre, opent de expositie. We zien zonnegod Amon, die zich ontfermt over Toetanchamon. Het beeld, afkomstig uit de Egyptische tempel van Karnak, moest Toetanchamon neerzetten als godheid, maar was tegelijkertijd een politiek statement waarmee de farao zich onderscheidde van zijn vader en voorganger Achnaton. Die beschouwde de rivaliserende zonnegod Aton als oppergod, en verbood verering van alle andere godheden. Toetanchamon draaide dit verbod terug.

Na het Amon-beeld volgt een uitstalling van gebruiksvoorwerpen die de ziel van de overledene nodig had in de onderwereld. Een stoel en een bed staan er, maar ook een vergulde waaier en een primitieve versie van Mens-erger-je-niet. De volgende kamer bevat een selectie juwelen, godenbeeldjes en ceremoniële wapens.

Goden-propaganda

De getoonde objecten zijn interessant, maar niet overdonderend. Bekende, iconische stukken als Toetanchamons gouden sarcofaag, dodenmasker en strijdwagens bleven achter in het Egyptisch Museum in Kairo. En toch is ook deze kleinere uitstalling de moeite waard, omdat de voorwerpen samen de enorme rijkdom van het Egyptische rijk illustreren, en de obsessie van de Egyptenaren met het leven na de dood.

Topstukken zijn een ceremonieel schild en een verguld houten standbeeld dat de ingang van de tombe bewaakte. Op het schild zien we een afbeelding van Toetanchamon als succesvol veldheer, die zijn vijanden verplettert. Op het standbeeld draagt hij een symbool van Re-Khepri, nog een zonnegod. Het zijn typische voorbeelden van propaganda en vergoddelijking van heersers, maar dan niet bedoeld voor menselijke ogen, maar voor de goden in de onderwereld.

Houten standbeeld van Toetanchamon, gevonden bij de ingang van zijn graftombe. Foto Benoit Tessier / Reuters

Koning Toet

Het laatste deel van de expositie zoomt in op ‘Tut-mania’, de hype rond Toetanchamon die zich na Carters ontdekking van de grafkamer door de westerse wereld verspreidde. Ineens was het Oude Egypte hip. ‘King Tut’ werd een merknaam. Er kwamen liedjes, drankjes, films en sigarettenpakjes met Toetanchamons naam en beeltenis erin verwerkt. Ook het broodjeaapverhaal over ‘de vloek van de farao’ (wie het graf van een farao binnentreedt, zal gestraft worden) komt aan bod als bijproduct van de mediahype. Dat werkt ironisch, want ook deze tentoonstelling zet ‘King Tut’ wel erg neer als een pop-icoon wiens verzameling blingbling voor de laatste keer op wereldtournee gaat. De focus ligt op de farao zelf, en minder op de historische waarde van de kunstobjecten. Terwijl die samen een spannend verhaal vertellen over de rol die de dood en het hiernamaals speelden in het Oude Egypte. Daar heb je geen fluisterstem of soundtrack bij nodig.