‘Ebit macht frei? Geenszins een zinspeling op de nazileus’

M/V in het nieuws | Herbert Diess De woorden die de topman van Volkswagen gebruikte om de managers van het bedrijf aan te sporen, zijn compleet verkeerd gevallen.

Diess tijdens een persconferentie eerder deze maand. „Ebit macht frei”, zo hield Diess zijn toehoorders vorige week voor op een interne bijeenkomst. Een spreuk die nare associaties opriep bij menig collega.
Diess tijdens een persconferentie eerder deze maand. „Ebit macht frei”, zo hield Diess zijn toehoorders vorige week voor op een interne bijeenkomst. Een spreuk die nare associaties opriep bij menig collega. Foto Jens Schlueter/EPA

Toen Herbert Diess een klein jaar geleden aantrad als de nieuwe topman van Volkswagen had hij een duidelijke taak voor ogen. De productiviteit bij het Duitse autoconcern moest flink omhoog, vond hij. Onder Volkswagen vallen twaalf verschillende fabrikanten – van personenauto’s, maar ook van vrachtwagens en motoren. Als die nou wat beter zouden samenwerken en efficiënter te werk zouden gaan, kon Volkswagen veel winstgevender worden, meende Diess.

Vorige week besloot Diess (60) de managers in zijn bedrijf nog eens extra aan te sporen. Maar de manier waarop hij dat deed, viel bij veel van zijn collega’s compleet verkeerd. „Ebit macht frei”, zo hield Diess zijn toehoorders op een interne bijeenkomst voor. Of vrij vertaald: door een hogere brutowinst krijg je meer vrijheid. Een spreuk die wel heel sterk leek op het „Arbeit macht frei”, dat in de Tweede Wereldoorlog boven de toegangspoorten van enkele vernietigingskampen van de nazi’s hing, zo meenden sommige aanwezigen.

De volgende ochtend na de bijeenkomst verontschuldigde Diess zich meteen voor zijn uitspraak. Het was „geenszins de bedoeling” om te zinspelen op de nazileus, schreef hij in een reactie op netwerksite LinkedIn. Wat hij met zijn uitspraak bedoelde, is dat de opbrengsten per bedrijfsonderdeel van Volkswagen sterk kunnen verschillen en dat merken met een beter rendement, zoals Porsche, meer ruimte krijgen om zelf beslissingen te nemen dan andere.

Een oorlogsverleden

Zelf stelt Diess dat hij er „geen moment aan gedacht” heeft dat zijn uitspraken de associatie met de holocaust zouden kunnen oproepen. Werknemers en aandeelhouders van VW hebben daar zo hun twijfels bij. „Als hij het nou één keer had gezegd, dan had het nog een uitglijder kunnen zijn”, zo stelt een van de aanwezigen in het Duitse zakenblad Manager Magazin. „Maar daarvoor herhaalde hij het te vaak.”

Bovendien is Volkswagen zich heel bewust van zijn verleden: de eerste VW werd in de jaren dertig in opdracht van Hitler gemaakt. In de oorlog maakte het bedrijf ook legervoertuigen en werden dwangarbeiders ingezet als personeel. Tegenwoordig doneert Volkswagen jaarlijks geld aan de stichting die het vernietigingskamp in Auschwitz onderhoudt. Vorig jaar nog bracht Diess er een bezoek en sprak hij er met een 95-jarige vrouw die het kamp overleefde. Die conversatie liet een „diepe en blijvende indruk” achter, zei de topman destijds.

In opspraak raken na een ongelukkige uitspraak - het gebeurt vaker bij toplieden van grote bedrijven. Neem Tesla-topman Elon Musk, die ruzie kreeg met de Engelse duiker die eind vorig jaar een Thais voetbalelftal uit een ondergelopen grot bevrijdde. Hij maakte de man vervolgens uit voor pedofiel. Of de vroegere topman van het kledingmerk Abercrombie & Fitch, Mike Jeffries, die zei dat hij het liefst had dat alleen „coole en populaire jongeren” zijn kleding droegen en dat zijn bedrijf er niet was voor de „not-so-cool kids”.

Het verschil is: de bovenstaande voorbeelden wisten dat ze een controversiële uitspraak deden en erkenden dat ook, terwijl Diess volhoudt dat hij vooral goede bedoelingen had. In die zin lijkt zijn geval meer op dat van John Schnatter, oprichter en topman van de Amerikaanse pizzaketen Papa John’s. Hij moest vorig jaar aftreden nadat hij in een telefoongesprek met analisten het woord „niggers” bezigde, naar eigen zeggen in een poging aan te tonen dat hij juist niét racistisch was.

Munitie voor tegenstanders

Of zijn uitspraken ook voor Diess gevolgen zullen hebben, valt overigens nog te bezien. Tot vorige week werd de Duitser juist gezien als een uitstekende bestuurder, als iemand die feilloos ziet waar een onderneming nog winst kan behalen. Bij zijn vorige werkgever BMW slaagde Diess erin de jaarlijkse uitgaven met miljarden euro’s te verlagen, een prestatie die hem de bijnaam „Kostenkiller” opleverde.

Bij Volkswagen werd Diess aangesteld om het autobedrijf om te vormen na het wereldwijde dieselschandaal, dat eind 2015 aan het licht kwam. Hij kondigde aan dat hij Volkswagen wilde omvormen tot de „meest winstgevende, innovatieve en duurzame” autobouwer van de wereld. Een grote Amerikaanse aandeelhouder noemde Diess tegenover zakenkrant Financial Times recentelijk „het beste wat dit bedrijf in de laatste vijftig jaar is overkomen”.

Aandeelhouders van VW weten daarom niet goed wat ze moeten denken van Diess’ uitspraken. „Aan de ene kant is hij een van de weinige bestuurders die dit bedrijf in de goede richting kan krijgen”, zegt een andere grote Amerikaanse belegger in FT. „Tegelijkertijd is dit zo beledigend dat er eigenlijk geen excuus voor is.”

Toch zijn er uiteindelijk maar enkele partijen die daarover écht iets kunnen besluiten. Volkswagen is namelijk voor bijna 90 procent in handen van drie grote aandeelhouders: de deelstaat Nedersaksen, Qatar en de families Porsche en Piëch. Wat zij vinden, is onduidelijk.

Voor tegenstanders van Diess is de uitglijder hoe dan ook welkome munitie, zegt een voormalige werknemer van Volkswagen in de Britse zakenkrant. Werknemers en vakbonden uiten al langer hun zorgen over zijn strategie, omdat ze bang zijn dat de door Diess aangekondigde bezuinigingen ten koste gaan van de werkgelegenheid. Zijn recente uitspraak kunnen zij volgens de werknemer nu gebruiken als bewijs dat „Diess alleen geeft om winst, niet om banen.”