Recensie

Recensie

De geboorte van een salamander

Recensie

Beeld uit besproken film.
    • Gemma Venhuizen

Zygote, morula, blastula, gastrulatie. Poëtische woorden zijn het, schijnbaar afkomstig uit een abstract gedicht. In werkelijkheid zijn het achtereenvolgende stadia in de ontwikkeling van een embryo.

Filmmaker Jan van IJken heeft die wonderlijke poëzie weten vast te leggen in zijn korte film Becoming, waarin hij in zes minuten de metamorfose van eicel tot alpenwatersalamander laat zien.

Eerst is er de bevruchte eicel, die zich door celdeling op caleidoscopische wijze ontwikkelt tot een klompje van cellen: de morula (‘moerbei’). Vervolgens ontstaat er een holte in het embryo (de blastocele), en een ‘oermond’ – een primitief streepje. Daarna ontwikkelen de organen zich, en uiteindelijk zien we de jonge salamander wegzwemmen.

Alle stadia van zijn evolutie

Van IJken is de moderne tegenhanger van de negentiende-eeuwse biologen Alfred Huettner en Ernst Haeckel. Zij hadden geen film tot hun beschikking, maar maakten op papier gedetailleerde illustraties van embryo’s. Haeckel werd bekend door zijn recapitulatietheorie, die ervan uitgaat dat een organisme tijdens zijn embryonale ontwikkeling alle stadia van zijn evolutie doorloopt. Zo zou een zoogdier zich in de baarmoeder ontwikkelen van een eencellige tot een vissenembryo tot een reptielenembryo tot zijn huidige vorm.

Die theorie werd later weer verworpen – Haeckel zou zijn tekeningen zelfs hebben aangepast ten gunste van zijn ideeën. Later publiceerde hij ze, na kritiek van evolutiebiologen, in gewijzigde vorm.

Aan het filmpje van Van IJken is niets gekunsteld: het is het ontstaan van nieuw leven in zijn puurste vorm, en je kunt de beelden eindeloos opnieuw zien. Voor wie na afloop geïnspireerd is geraakt: op de website van het Nederlands Genootschap voor Microscopie is zelfs een speciale pagina te vinden met tips, ‘Het fotograferen van de ontwikkeling van amfibie-embryo’s’: ‘We hebben natuurlijk een camera nodig met een macrolens, een goede verlichting [...] en natuurlijk verse eieren. [...] En als laatste dienen we veel tijd te hebben, geduldig te zijn en de moed te hebben veel foto’s weg te gooien.’