Staatssecretaris Mona Keijzer (CDA) van Economische Zaken.

Foto David van Dam

‘We maken onze eigen afweging over China’

Mona Keijzer ‘Haar’ telecomsector worstelt met de Huawei-kwestie. In een kluwen van geopolitieke belangen probeert staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat Mona Keijzer (CDA) het nieuwe 5G-netwerk te realiseren.

Graag had Mona Keijzer willen praten over hoe Nederland de digitale koploper van Europa kan worden. Over hoe we moeten voorkomen dat schimmige algoritmes de dienst uitmaken. En over de beroemde Computer says no-scene uit de serie Little Britain, waarin een weigerachtige assistente haar pc van alles de schuld geeft: „Leuke sketch, maar het liefst wil je dat mens over de balie trekken.”

Er zijn echter nijpender dossiers die op haar bureau liggen. Als staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (CDA) is ze verantwoordelijk voor 5G, de nieuwe generatie mobiele netwerken die de telecomproviders bouwen. De economische en technische mogelijkheden lijken eindeloos, zodra alles en iedereen met elkaar verbonden is.

Maar 5G levert ook een wirwar aan problemen op. De meest prangende kwestie: de Verenigde Staten proberen bevriende landen, waaronder Nederland, te overtuigen om Chinese apparatuur uit 5G-netwerken te weren. Dat leidt wereldwijd tot discussies over de vraag of het Chinese Huawei, de grootste en goedkoopste netwerkleverancier, in de ban moet. Voor de zomer wil het kabinet met een eigen ‘China-strategie’ komen.

De Amerikanen voeren de druk op, achter de schermen en in het openbaar. De Amerikaanse ambassadeur in Nederland, Pete Hoekstra sprak in een interview in Trouw, de hoop uit dat Nederland, net als de VS, de Chinese netwerkleveranciers de deur wijst.

Vorige maand hield Hoekstra een soortgelijk verhaal bij de Machiavelli-lezing in Nieuwspoort. Hij stelde dat „Nederland samen met de VS één lijn naar China moet trekken”. Mona Keijzer zat op de eerste rij. „Dat is mijn lot. Als staatssecretaris moet je vooraan zitten, keurig rechtop.”

Ervaart u die druk uit de VS?

„Natuurlijk merk ik dat de VS hun partij meeblazen. Bij die Machiavelli-lezing van Hoekstra hoor ik wat-ie zegt en wat hij bedoelt. En de ambassadeur weet dat ik op dat moment op de voorste rij zit. Maar ik ervaar dat niet als druk.”

Wordt er ook direct gelobbyd?

„Ik spreek Hoekstra en andere Amerikanen wel eens één op één. Dan benadrukken ze het belang van het Amerikaanse bedrijfsleven en de zorgen die ze hebben over andere staten. Dan zeg ik: dank je wel, interessant, maar we moeten daar als Nederland een eigen afweging in maken.”

Dat Huawei überhaupt een discussiepunt is, is te danken aan de VS.

„Wij voeren de China-discussie ook omdat het jaarverslag van de AIVD waarschuwt voor statelijke bemoeienis via de netwerken. Daarom kijken we naar de integriteit van onze systemen, samen met Justitie, de veiligheidsdiensten en Buitenlandse Zaken.”

Dat jaarverslag waarschuwt voor cyberspionage, niet voor de apparatuur van één fabrikant.

„Precies. Daarom zeg ik: we moeten niet focussen op één bedrijf.”

Zowel KPN als T-Mobile maakt gebruik van Huawei-apparatuur. Als die netwerken moeten ‘ontchinezen’ dan laat 5G nog wel even op zich wachten.

„Als je iets uit een netwerk moet halen, kost dat geld en tijd. Dat wil ik ook in ogenschouw nemen. Dit is niet iets wat je met één knip van je vinger oplost.”

Zo wordt het wel vaak voorgesteld.

“Maar zo is het niet. We kijken naar alle belangen.”

In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk zette Huawei een testcentrum op om zijn software te laten doorlichten op verborgen achterdeurtjes. Een goed idee?

„Daar kan ik nu nog niets over zeggen. Maar we kijken wel naar wat andere Europese landen doen.”

Vitale onderdelen

De geopolitieke spanningen komen ook terug in de Wet ongewenste zeggenschap telecom, die Keijzer begin deze maand naar de Tweede Kamer stuurde. Het wetsvoorstel moet voorkomen dat vitale onderdelen van de infrastructuur onder invloed komen van een kwaadwillende staat.

De aanleiding voor die wet is de poging die América Móvil in 2013 deed om KPN over te nemen. Toen bood een beschermingsconstructie van KPN uitkomst, nu wil Keijzer de vergunning kunnen weigeren op het moment dat ‘verdachte’ partijen meer dan 30 procent van de stemgerechtigde aandelen verwerven.

Het wetsvoorstel hanteert een brede opvatting over wat telecom is: behalve providers en hun netwerken ook datacentra, internetknooppunten, hostingdiensten en certificeringsdiensten.

Bedrijven uit de internetbranche vinden het nogal een vage omschrijving.

“Ik snap dat de sector dit geen fijne wet vindt. Hij grijpt in op het internationaal opereren van dit soort bedrijven. Maar internet is nu een basisbehoefte geworden en dat moeten we beschermen.”

“Zou de overname van Fox-IT in 2015 onder deze regels zijn doorgegaan? Dat bedrijf beveiligt staatsgeheimen.

„Ik ga niet in op specifieke gevallen.”

Is het weigeren van de vergunning uw enige wapen? Of zou de overheid ook zelf een belang kunnen nemen in een bedrijf, zoals onlangs bij KLM gebeurde?

„Het geval van KLM is heel specifiek. Schiphol is een mainport, een van de kurken van onze economie. Daar hadden we weinig invloed op. We hebben die stap gezet vanwege het economisch belang.”

Dus het is ondenkbaar dat de Nederlandse overheid weer een belang zou nemen in een telecombedrijf?

„Ik heb een groot voorstellingsvermogen, dus alles is denkbaar. Maar of het verstandig is… De wet over ongewenste zeggenschap betekent niet dat we de dijken zo maar hoger optrekken. Het gaat om de nationale veiligheid en de openbare orde. We gaan niet elke overname verbieden.”

“Nederland is en blijft een open economie. Daar hebben we een groot gedeelte van onze welvaart aan te danken. We hebben het hier zo goed omdat buitenlandse bedrijven in Nederland investeren en Nederlandse bedrijven in het buitenland hun geld verdienen.”

Op zijn egeltjes

Om het 5G-netwerk te realiseren moet de belangrijkste frequentie, de 3,5 GHz band, nog worden vrijgemaakt. Die wordt in de bovenste helft van Nederland gebruikt door het satellietafluisterstation in het Friese Burum – een belangrijke bron van informatie voor de MIVD en AIVD.

Eind 2018 hakte het kabinet de knoop door: de veiligheidsdiensten moeten op zoek naar een nieuwe locatie, in de Pyreneeën of de Alpen. De toekomstige Duitse 5G-netwerken zouden het afluisterwerk in Burum sowieso verstoren.

Lees ook: ‘Verbod is prima reclame voor Huawei’

Is Nederland nu niet erg laat met 5G, in vergelijking met de rest van Europa? De veilingen moeten nog beginnen.

„Vergis je niet, andere landen veilen misschien eerder maar dat wil nog niet zeggen dat het netwerk wordt gebouwd. We gaan eerst de multibandveiling doen, eind dit jaar, begin 2020. Dat betreft onder meer de 700 MHz band, voor de eerste fase van 5G. De veilingregels worden voor de zomer gepresenteerd, en voor die tijd moet onze visie op economische veiligheid duidelijk zijn. We moeten de vaart erin houden. Dat geldt ook voor de 3,5 GHz-frequenties, waar Burum nu nog gebruik van maakt.”

In het plan staat dat het kabinet ‘de optie tot verplaatsen van Burum gaat uitwerken’. Waarom zo omfloerst?

„Tja, dat doen we hier wel vaker. Een beetje voorzichtig, op zijn egeltjes. Normaal gesproken ben ik een rechtdoorzee type. Maar hier geldt het belang van de veiligheidsdiensten. Die moeten hun werk goed kunnen doen en dat is ook mijn belang. Je verplaatst een satellietinterceptiestation van de AIVD en MIVD niet even op een achternamiddag.”