In dit verdronken dorp is niets overgebleven

Mozambique De levensader van Zuidelijk Afrika is veranderd in een modderzee. Tot nu toe zijn er 557 doden. „Deze ramp is net zo groot als Katrina.”

Ouders brengen hun kind in veiligheid in een drijvende koelkast na de overstromingen door cycloon Idai in Mozambique.
Ouders brengen hun kind in veiligheid in een drijvende koelkast na de overstromingen door cycloon Idai in Mozambique. Foto Siphiwe Sibeko / Reuters

De weg van de Mozambikaanse havenstad Beira naar buurland Zimbabwe was nog maar net opnieuw bedekt: 370 kilometer strak asfalt tot aan de grens. Een van de drukste aanvoerroutes in Zuidelijk Afrika. Niet alleen een levensader voor Mozambique en Zimbabwe, maar ook voor Zambia, Malawi en de Democratische Republiek Congo.

Die weg eindigt nu in een donkerbruine modderzee, net voorbij het dorpje Tica, een uur rijden vanaf Beira. Links en rechts van de weg steken golfplaten uit het water. De kracht van het water brak de lemen muren, zoals grote waterdammen stroomopwaarts op springen staan. Cycloon Idai trok hier afgelopen donderdag een pad van vernieling. Elektriciteitspalen gingen even lusteloos tegen de grond als bomen.

Maar Idai was slechts de aankondiging van de echte ramp, vertelt José Marius Jafete, die nu in een krot van landbouwplastic in de berm van de weg woont. Op zaterdag begon het water in de Pungue-rivier vlak bij zijn huis plots te stijgen, nadat Idai afzwakte tot een tropische storm maar in het grensgebied tussen Zimbabwe en Mozambique massa’s regenwater dumpte. „Het water kwam. We moesten het huis uitvluchten”, zegt Jafete. „En nu is er niks. Niks te eten. Geen drinkwater. Alle huizen zijn kapot. En er is geen hulp.”

José Maria Jafete Maria Jafete staat bij zijn tijdelijke woning in de berm van de weg Foto Jeffrey Barbee

Vliegveld als crisiscentrum

Die hulp is er wel, maar niet hier. Internationale hulpverleners zijn verenigd op het vliegveld van Beira. De aankomsthal is ingericht als crisiscentrum, waar Pedro Matos over de kaart van het rampgebied gebogen staat. Hij is de noodhulpcoördinator van het Wereldvoedselprogramma van de VN.

Lees ook: Cycloon Idai is een humanitaire ramp

Natuurrampen zijn z’n werk. Maar de omvang van deze ramp breekt volgens hem alle records. „Zoiets als dit heb ik nog nooit gezien. Deze ramp is waarschijnlijk te vergelijken met Katrina. Het rampgebied is zo groot dat we de omvang niet met vliegtuigen konden meten. We moesten satellieten gebruiken.”

De schatting is dat de modderzee 125 kilometer bij 25 kilometer groot is, 3.125 vierkante kilometer. De laatste bevolkingstelling in dit gebied is te lang geleden om een betrouwbare schatting te kunnen maken van het aantal mensen dat door Idai dakloos is geworden. Er worden kampen gebouwd voor 400.000 vluchtelingen. Telefoonverbindingen in dit deel van Mozambique liggen al dagen plat. Er is geen andere manier de dorpen te bereiken dan erheen te gaan.

Vaker getroffen

In 2000 werden Beira en de omliggende provincies ook al getroffen door een cycloon. Ondanks de grote internationale aandacht zijn er in de afgelopen twee decennia weinig voorzorgsmaatregelen genomen om de stad en het achterland te beschermen tegen een herhaling van die ramp. Het noorden van Mozambique is oppositiegebied. De hoofdstad Maputo, 1.100 kilometer ten zuiden van de rampplek, is de zetel van een regering die ver weg zit en nooit naar dit gebied heeft gekeken.

„Ik ben zaterdag met de Cessna over het gebied gevlogen. Ik zag honderden mensen op de daken staan”, zegt piloot Rick Emenaker van Mission Aviation Fellowship. Hij kon niet landen. De foto’s die hij van boven nam speelde hij door aan een internationaal persbureau. Pas toen die beelden de wereld rondgingen werd duidelijk welke ramp zich in Zuidelijk Afrika had voltrokken. „Ik kon geen mensen meenemen. Alles wat we konden doen is voedsel droppen uit de lucht.”

Nu vermenigvuldigt het aantal hulpverleners even snel als de logistieke chaos. Een coördinator schreeuwt haar stem schor om in de vroege ochtend alle hulpverleners bijeen te roepen over de laatste stand van de operaties. „Het goede nieuws is dat het water begint te dalen. We hebben gisteren 200 mensen kunnen oppikken met de helikopters. En nog eens 700 zijn met boten in veiligheid gebracht.”

Bekijk ook de beelden van Cycloon Idai: ravage in Mozambique en Zimbabwe

Langs de weg die eindigt in Tica moeten ze het zonder die internationale aandacht doen. Kano’s langs de weg zijn nu de verbinding tussen de verkeersader en de verdronken dorpen in de vallei. Plaatsen die volledig van de wereld zijn afgesloten. „De situatie in het dorp is vreselijk”, zegt Pedro José, die net aan land stapt om hulp te zoeken in drooggelegen dorpen.

Aan de overkant van de weg zijn Mozambikaanse hulpverleners bezig een boot te water te laten om een verdronken dorp te bereiken. De motor wil niet starten. „Het is zeker een uur varen”, zegt de coördinator. Zeker vijftig mensen in het dorp aan de overkant van de zee wachten op hun hulp. Niemand durft te schatten hoeveel er op plekken wachten die onzichtbaar zijn vanuit het standpunt van deze weg. Nu het water begint te zakken, breekt ook de tijd aan dat duidelijk wordt hoeveel Mozambikanen deze ramp niet hebben overleefd.