Opinie

Het regeren wordt moeilijker maar zeker niet onmogelijk

Verkiezingen

Commentaar

Het zijn de verkiezingen van Thierry Baudets Forum voor Democratie geworden. Overduidelijk winnaar in de provincies en daarmee ook over twee maanden in de Eerste Kamer. En de ‘gevestigde’ partijen zitten met de zoveelste ook in internationaal verband niet ongebruikelijke ‘wake-upcall’ van het ontevreden electoraat.

Hoewel het tijdens de campagne wellicht anders leek, het ging dus om verkiezingen voor de Provinciale Staten. Daar zullen de nu gekozen politici bij de onderhandelingen over de vorming van de colleges van Gedeputeerde Staten een vertaling moeten zien te geven aan de gecompliceerde verkiezingsuitslag.

Geen gemakkelijke taak. Als er al een constante in het gedrag van de kiezer valt te ontwaren is het de keuze die leidt tot verdere versplintering. Daarbij gaat het niet zozeer om de veelheid aan partijen – daar is Nederland inmiddels aan gewend - als wel om hun onderlinge grootte. Waarbij groot een relatief begrip is.

De grootste partij betekent heel wat anders dan vroeger. Wie is de grootste van de kleine partijen is tegenwoordig de vraag. Het bonte palet dat na woensdag in elke provincie de Staten vormt kent geen enkele dominante partij meer. Kortom, in de provinciehoofdsteden wachten ingewikkelde gesprekken met aan tafel een groot aantal partijen. Zij moeten samen tot de benodigde meerderheid zien te komen die tot een werkbaar bestuur zal leiden.

Extra complicerende factor hierbij is de spectaculaire entree van Forum voor Democratie. De partij die geen provinciale programma’s kent en niet over politici met ervaring beschikt zal in eerste instantie toch bij de onderhandelingen moeten worden betrokken. Dan zal blijken of FvD los van feitenvrije stelligheden debiteren ook bestuurlijke bijdragen kan en wil leveren.

Los van wat er nu in de provincies gaat gebeuren zijn er natuurlijk de landelijke gevolgen van deze verkiezingen. Dan is er maar één conclusie: het populisme rukt verder op. De partij van Thierry Baudet komt vanuit het niets met hoogstwaarschijnlijk twaalf zetels in de Eerste Kamer en kan daardoor de grootste worden. De PVV heeft weliswaar verloren, de SP ook maar in zijn totaliteit is de omvang van de partijen die zeggen de zich niet gehoord voelende burgers een stem te willen geven fors gegroeid. Het antwoord dat de klassieke partijen al sinds de opkomst van Pim Fortuyn in 2002 zoeken op de ‘beweging-van-het-grote ongenoegen’ is blijkbaar nog niet gevonden. Niet verwonderlijk omdat dit antwoord ook niet zo makkelijk is te geven.

Ondertussen is de paradox van de verkiezingsuitslag dat de coalitie weliswaar zijn meerderheid in de Eerste Kamer heeft verloren, maar niet direct voor zijn voortbestaan hoeft te vrezen. De ‘schade’ is bijvoorbeeld minder erg dan vier jaar geleden toen de VVD-PvdA coalitie nog maar 21 zetels in de Eerste Kamer overhield en daarmee 17 zetels verwijderd was van de meerderheid. Na de uitslag van woensdag heeft de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie ‘slechts’ zes zetels van anderen nodig om op voldoende steun in de senaat te kunnen rekenen.

Het regeren voor Rutte III wordt zonder meer moeilijker maar zeker niet onmogelijk zoals wel werd voorspeld. Bepalend voor de hechtheid van een coalitie is of één van de deelnemende partijen belang heeft bij een breuk en daarop volgende nieuwe verkiezingen. Dat heeft na de spectaculaire uitslag van woensdag geen van de coalitiepartners.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie. In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.