Het radicale netwerk rond het Haga

Islamitisch college Wie zijn de salafistische „richtinggevende personen” op het Cornelius Haga Lyceum? NRC reconstrueerde het netwerk rond de gebroeders Soner en Son Tekin Atasoy.

In De Balie in Amsterdam werd een discussieavond gehouden met onder anderen de Britse shariageleerde Haitham al-Haddad (midden).
In De Balie in Amsterdam werd een discussieavond gehouden met onder anderen de Britse shariageleerde Haitham al-Haddad (midden). Foto Olaf Kraak

Het islamitische Cornelius Haga Lyceum in Amsterdam raakte deze maand in opspraak omdat leerlingen volgens inlichtingendienst AIVD worden beïnvloed door „richtinggevende personen” die banden zouden hebben met jihadisten. De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema maakte deze informatie openbaar en eiste dat het schoolbestuur zou opstappen.

Maar wie deze „richtinggevende personen” zijn, bleef onduidelijk. Halsema wilde geen extra details prijsgeven. Het onderliggende ambtsbericht bleef geheim. NRC heeft wel het ambtsbericht kunnen inzien dat de AIVD verstuurde aan Halsema. Daaruit blijkt dat er verschillende radicaal-islamitische voormannen bij de school zijn betrokken. Ook deed NRC onderzoek naar personen die aan de school zijn gelieerd.

Dit is het netwerk van Cornelius Haga.

Soner en Son Tekin Atasoy

Den Haag

Het Cornelius Haga Lyceum wordt bestierd door twee broers: Soner en Son Tekin Atasoy. Soner (38) is directeur-bestuurder van de school en treedt naar buiten als boegbeeld. Dat doet hij welbespraakt en met een gestrekt been. Sinds burgemeester Halsema hem twee weken geleden verzocht af te treden, noemt hij haar consequent „die domme gans”. Zijn oudere broer Son Tekin Atasoy (42) werkt formeel alleen als beleidsmedewerker op de school, maar de AIVD is ervan overtuigd dat hij achter de schermen minstens zo veel invloed heeft als Soner. Die zegt dat zijn broer „geen andere informele rol binnen de school” heeft.

De gebroeders Atasoy zijn afkomstig uit Den Haag en hebben een Albanees-Turkse achtergrond. Voordat ze een jaar of vijftien geleden actief werden in het islamitisch onderwijs, verdienden ze hun geld met een bouwbedrijf, een softwarefirma, een snackbar en twee bakkerijen. Ze waren ook betrokken bij de voorloper van het Cornelius Haga, het Islamitisch College Amsterdam (ICA). Volgens een oud-rector waakte Son Tekin Atasoy als bestuurder over het islamitische karakter van de school. Zo was er een ‘gangwacht’, die erop toezag dat jongens en meisjes niet te veel contact hadden. Na een reeks slechte inspectierapporten moest het ICA in 2010 zijn deuren sluiten vanwege een gebrek aan leerlingen. De Atasoys voerden meer dan twintig procedures tegen de gemeente Amsterdam om hun nieuwe school geopend te krijgen. Dat gebeurde uiteindelijk, zeer tegen de zin van het stadbestuur, in 2017.

Fawaz Jneid

Den Haag

Fawaz Jneid (54) was een imam zonder moskee. De Syriër werd in 2012 ontslagen door de Haagse As Soennah-moskee, na jaren van controverse. Zo vervloekte en verketterde Jneid andersgelovigen en sloot hij illegale shariahuwelijken. De gemeente en politie hoopten na zijn ontslag verlost te zijn van de prediker die met zijn vijandige taal toehoorders zou aanzetten tot radicalisering.

Jneid wordt niet genoemd in het ambtsbericht, maar heeft wel een connectie met Son Tekin Atasoy. De schoolleider heeft de imam geholpen aan een moskeepand, volgens betrokkenen bij de transactie.

Lees ook: AIVD: Britse prediker heimelijk op Haga

Aan de Haagse Cillierstraat is de Turkse stichting Sakaleyn gevestigd. De secretaris van Sakaleyn zegt dat Son Tekin Atasoy in 2016 bij hem aanklopt met de vraag of hun gebouw te koop is. Sakaleyn wil het niet aan Atasoy verkopen.

Vervolgens benadert Atasoy de Kroatisch-Nederlandse projectontwikkelaar Damir Krznaric met de vraag of hij het pand dan voor hem wil kopen, bevestigt Krznaric. „Atasoy kwam naar mij toe met het verhaal: er is een pand en dit is de prijs, wat vind je ervan?”, zegt de projectontwikkelaar. „Ook zei hij: er is al iemand geïnteresseerd in de verkoop”.

Krznaric voert het plan uit: hij koopt op 25 november 2016 het gebouw voor 280.000 euro om het nog dezelfde dag voor 300.000 euro over te dragen aan de stichting Qanitoen. Dat is de moskeestichting van Jneid.

In het gebouw, officieel bestemd voor bedrijvigheid, gaat de imam weer preken. Hij trekt een steeds grotere schare volgers. Haagse autoriteiten vrezen dat hij opnieuw voeding zal geven tot radicalisering en proberen Jneid te houden aan het bestemmingsplan, dat geen religieuze activiteiten toelaat. De minister legt hem in 2017 een gebiedsverbod op zodat hij niet meer in het gebouw kan preken. Jneid moedigt volgens de minister de jihadistische strijd aan en is daarom een gevaar voor de nationale veiligheid.

Son Tekin Atasoy bevestigt desgevraagd dat hij interesse had in het betreffende moskeegebouw, maar ontkent dat hij Krznaric heeft gevraagd het pand voor Jneid te kopen.

Abdullah Özütürk

Amsterdam

Als in 2014 twee jonge Amsterdammers met een Turkse achtergrond vertrekken naar Syrië, gaan bij terrorismebestrijders de alarmbellen af. Tot dan toe vertrekken vooral Marokkaanse Nederlanders naar het strijdgebied. Waar komt de Turkse radicalisering opeens vandaan? Opsporingsdiensten richten hun vizier op de imam die hen les gaf: Abdullah Özütürk, beter bekend als Ebu Erva. De 43-jarige prediker wordt in vertrouwelijke documenten genoemd als „ronselaar”, maar tot strafrechtelijke vervolging komt het nooit.

Uit het ambtsbericht aan Halsema blijkt dat ook de AIVD hem hiervan verdenkt: de geheime dienst noteert dat uit de omgeving van Özütürk jongeren zijn uitgereisd en dat hij „mogelijk invloed” heeft gehad op hun „radicaliseringsproces”. Toen NRC hem vorig jaar om een reactie vroeg, zei Özütürk dat hij jongeren altijd heeft afgeraden naar Syrië te vertrekken.

De AIVD stelt ook dat Özütürk nauwe banden onderhoudt met de Atasoys. In januari 2018 plaatst hij op Facebook foto’s vanuit de school en prijst het initiatief. Soner Atasoy zegt dat Özütürk een dochter op het Cornelius Haga heeft en zich „soms inzet als vrijwilliger (ouder)”.

Özütürk houdt geregeld preken bij het salafistische lesinstituut Medine Dershanesi in Den Haag. Dit instituut is opgericht door Sadrettin Karadag, nu penningmeester van het Cornelius Haga. In 2017 blijkt uit onderzoek van NRC dat het instituut op sociale media flyers verspreidt die het martelaarschap en de jihad aanmoedigen.

Als NRC de school om een reactie vraagt, zegt Atasoy dat Karadag inmiddels niet meer bij het instituut betrokken is.

Haitham al-Haddad

Verenigd Koninkrijk

Hij spreekt recht in het Verenigd Koninkrijk volgens de beginselen van de sharia: Haitham al-Haddad, een even populaire als omstreden prediker. Hij was verbonden aan de Britse Islamic Sharia Council, die onder meer bemiddelt bij echtscheidingen. Son Tekin Atasoy is volgens het AIVD-bericht de Nederlandse contactpersoon van deze Britse shariarechtbank. Tijdens een bezoek aan Nederland waren er op het Cornelius Haga „heimelijke bijeenkomsten” met Haitham al-Haddad, schrijft de AIVD. Volgens Soner Atasoy is de Britse imam alleen „een keer langs geweest om de school te zien.” Zijn broer Son Tekin ontkent contactpersoon te zijn voor de rechtbank.

Al-Haddad is al jaren in opspraak vanwege haatdragende en discriminerende uitspraken. Zo heeft hij joden „nakomelingen van apen en varkens” genoemd. Ook stelde hij dat steniging de juiste islamitische bestraffing is voor overspel. Op afvalligheid staat volgens Al-Haddad eveneens de doodstraf, uitgesproken door een rechter in een islamitisch land. Tegen trouwen met minderjarige kinderen heeft hij geen bezwaar.

Met name Almeerse salafisten hebben Al-Haddad al vaker naar Nederland gehaald voor lezingen. Gelieerd aan deze organisatie is Kasim Tekin, docent geschiedenis op het Cornelius Haga. Ook hij wordt in het ambtsbericht van AIVD genoemd als salafist op de school.

Abou Hafs

Hilversum

Onheilspellende woorden twitterde prediker ‘Abou Hafs’ vorige week nadat Halsema het aftreden eiste van het Cornelius Haga-bestuur: „Ik voorspel een hele grote ramp als de school daadwerkelijk moet sluiten.” De Marokkaans-Nederlandse salafist uit Hilversum voert vanaf 2016 campagne op sociale media voor de school. Het AIVD-ambtsbericht verklaart mogelijk waarom: hij zou tot de inner circle behoren van de Atasoys. Soner Atasoy zegt dat Abou Hafs „vooralsnog niet” als leraar op het Cornelius Haga werkt. Wel heeft hij „gesolliciteerd voor het vak Arabisch”.

Abou Hafs, die in het echt Fouad el Bouch heet, is een moslimactivist met meerdere gezichten. Enerzijds zegt hij binnen de grenzen van de wet te willen opkomen voor rechten van moslims. Maar hij flirt ook met jihadisme, met name eind 2013, wanneer veel Nederlandse jongeren naar Syrië vertrekken. Abou Hafs spreekt dan op een demonstratie in Den Haag tussen de vlaggen met het islamitische zegel – op dat moment hét symbool van IS. Aanwezige demonstranten zweren trouw aan de terreurbeweging en hun „emir Bagdadi”. Kort erna zet Abou Hafs een islamitisch strijdlied op YouTube waarin hij het martelaarschap van jihadstrijders verheerlijkt. Op Facebook plaatst hij een foto met weer de zwarte zegelvlag. Daarmee geconfronteerd zei Abou Hafs tegen NRC dat hij IS niet steunt: „Het was gewoon een willekeurige zwarte vlag met de islamitische geloofsbelijdenis erop.”

Arnoud van Doorn

Den Haag

Arnoud van Doorn zit in de Haagse gemeenteraad namens de islamitische Partij van de Eenheid (PvdE). Hij wordt niet in het ambtsbericht genoemd, maar werkt wel als vrijwilliger op het Haga, bevestigt Soner Atasoy. „Hij regelt de bussen voor excursies.”

Lees ook: Ouders sluiten rijen rond Haga na ‘hetze’

Al jaren probeert Van Doorn, een oud-PVV’er die zich tot de islam bekeerde, zijn achterban te mobiliseren voor de school. Sinds Halsema met de NCTV-brief naar buiten trad, heeft hij nog een tandje bijgezet, met tweets over „hyprocriete politici” uit Amsterdam.

Van Doorn trekt regelmatig de aandacht met radicale uitspraken. Toen zijn oud-fractiegenoot Abdoe Khoulani in 2014 steun uitsprak voor terreurorganisatie Islamitische Staat („Leve ISIS”, „op naar Bagdad”), noemde Van Doorn dat in Trouw „verfrissend”. Ook vond hij „de grondbeginselen van ISIS best goed”. Inmiddels vindt hij dat „IS niets te maken heeft met de islam”.

In juni 2016 schrijft Van Doorn op Facebook dat de oprichting van het Cornelius Haga wordt tegengewerkt door de Amsterdamse onderwijswethouder Simone Kukenheim, die „overigens van joodse afkomst” is. Als iemand opmerkt dat haar achtergrond er niet toe doet, reageert Van Doorn: „Keep on dreaming…”

De Partij voor de Eenheid is ook via andere personen gelieerd aan de Atasoys. Zo was oud-raadslid Khoulani bestuurder van Cornelius Haga toen het nog in oprichting was. Ook stond godsdienstleraar Hüseyin Önal van het Cornelius Haga in 2014 op de Amsterdamse kandidatenlijst van de partij, net als de oudste broer van Soner en Son Tekin: Luan Atasoy. Die haalde 120 stemmen.

Correctie (22 maart 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Haitham al-Haddad heimelijk lessen gaf op het Cornelius Haga. In het ambtsbericht van de AIVD wordt echter gesproken over heimelijke bijeenkomsten. Dat is hierboven aangepast.