Forum voor Democratie is de grootste, maar links kan profiteren

Thierry Baudet is de grote winnaar van de verkiezingen. De coalitie kan nu haar knopen gaan tellen: welke meerderheden zijn mogelijk in de Eerste Kamer? Mark Rutte zal de komende tijd veel koffie moeten drinken.

De Haagse Stemming

DE GROOTSTE: Het was al een hele prestatie dat Forum voor Democratie met twee zetels in de Tweede Kamer kwam, maar nu, twee jaar later, is de partij in één klap de grootste geworden. Zowel de VVD als FvD lijkt twaalf zetels in de Eerste Kamer te halen, maar FvD krijgt vrijwel zeker meer Statenleden. Thierry Baudet pakte dan ook flink uit in zijn overwinningstoespraak: hij gooide de omstreden term “boreale wereld“ erin en had het over ”de uil van Minerva“, “het vloeren van mammoeten” en ”de doodscultus op Paaseiland”. Als het feestgedruis voorbij is moet Baudet gaan uitrekenen of hij in elke provincie wel genoeg kandidaten heeft om de zetels te vullen. Er waren namelijk heel wat kandidaten in twee provincies verkiesbaar, maar die mogen maar in één provincie de Provinciale Staten in.

ONVERVANGBAAR: Forum voor Democratie heeft straks in mei meer zetels in de senaat dan in de Tweede Kamer. Lijsttrekker is Henk Otten, die volgens Baudet “volstrekt onvervangbaar” is. Anderen zijn kritischer. Otten was vorig jaar de spil in een hevig conflict binnen de partij – vooral zijn managementstijl werd gehekeld. “Hij heeft de neiging zich met alles te bemoeien, en wordt snel boos als iets hem niet bevalt. Dan blaft hij mensen af”, zei een oud-medewerker eerder tegen NRC. Volgens Theo Hiddema is dat geen enkel probleem: “Als je niet tegen Henk Otten op kan, heb je niets te zoeken bij een politieke partij, in elk geval niet bij FvD.”

DIEPE BUIGING: Forum voor Democratie domineerde ook de verkiezingsavonden van andere partijen. Bij GroenLinks, bijvoorbeeld: de partij krijgt dubbel zoveel zetels in de Eerste Kamer en is de grootste in de grote steden Amsterdam en Utrecht. Toch overheersten de zorgen over de opkomst van FvD, zag redacteur Philip de Witt Wijnen. Ook de PVV, die flink verloor, kon niet om Baudet heen. Geert Wilders maakte “een diepe buiging” en gaf “een dikke pluim”. Uit een analyse van de NOS bleek dat FvD veel kiezers bij de PVV heeft weggetrokken. Ook de VVD verloor veel aan FvD. Daar waren vooraf veel zorgen over - uiteindelijk bleef het verlies van de VVD beperkt.

ALLES GAAT NAAR FORUM: Het was niet veel anders in de provinciehuizen, waar woensdagavond de meeste regionale partijen bijeenkwamen. Bij de exitpolls bleken bijna alle partijen te hebben verloren. En dan de winst: “Alles gaat naar Forum.” Die partij was in geen enkel provinciehuis aanwezig. Sterker nog, de meeste kandidaten van andere partijen kenden de lijsttrekker van FvD niet eens. ”Ik ben meneer Roos [lijsttrekker van FvD in Zuid-Holland] één keer tegengekomen”, zei gedeputeerde Floor Vermeulen (VVD). In Flevoland werd al snel geconcludeerd: ”We beleven een nieuw Fortuyn-moment.”

DE VERLIEZERS: ”Oooooooooh”, was de eerste reactie bij de SP, toen bleek dat de partij waarschijnlijk meer dan gehalveerd wordt in de Eerste Kamer: van negen naar vier zetels. Een goede verklaring heeft de partij niet: de opkomst van FvD misschien. Of waren het de verkiezingsthema’s: de SP voelt zich meer op het gemak als het over zorg gaat, in plaats van klimaat. Bij het CDA werd het verlies van waarschijnlijk drie zetels omgezet in winst. ”We verslaan de peilingen”, aldus Buma. Jetten hanteerde min of meer dezelfde tactiek: “Ik denk dat maar weinig van ons een paar maanden geleden hadden gedacht dat D66 zo’n goede exitpoll voor de Eerste Kamer zou hebben.” Wilders sprak over ”een beperkt verlies“. Hij houdt zes van de negen zetels over.

EERSTE KAMER: Gek genoeg kan met name links profiteren van de grote zege van FvD. Het politieke landschap is nog nooit zo versplinterd geweest: de grootste partij heeft twaalf zetels in de Eerste Kamer. De coalitie komt samen niet verder dan 31 senatoren en heeft zeker nog zeven extra zetels nodig voor een meerderheid. Zowel de PvdA als GroenLinks kunnen die leveren. Bij de ChristenUnie en D66 werd al gespeculeerd om niet met één partij te onderhandelen, maar met wisselende meerderheden te werken. Toch is nog niet zeker hoe de Eerste Kamer er straks uitziet: er kan ook tactisch worden gestemd. Voor de coalitie kan het bijvoorbeeld gunstig zijn als een Statenlid van het CDA op de VVD stemt, of vice versa. Tot 27 mei, de dag waarop de Provinciale Staten de Eerste Kamer kiezen, zal er gerekend worden.

BESTUURBAARHEID: Mark Rutte hield de moed er gisteravond in. Hij is wel gewend dat zijn kabinet geen meerderheid heeft in de Eerste Kamer, zei hij. Zijn eerdere twee kabinetten moesten ook steun vinden bij andere partijen. ”We wonen in een land met een verstandige democratie. Ik ga ervan uit dat het land goed bestuurbaar blijft.” Maar, weet Rutte: het betekent ook “veel koffie drinken en nog meer bellen.” Het beleid schoof in de aanloop naar de verkiezingen al wat op in de richting van Jesse Klaver en Lodewijk Asscher: er kwam een kinderpardon en er komt een CO2-heffing. Over dat laatste wil Klaver graag meepraten. En Asscher wil invloed op het nieuwe pensioenakkoord. Guus Valk, chef van de parlementaire redactie van NRC, constateert: “De komende weken zal die bestuurbaarheid van Nederland getest worden.”

WAT WIJ VOLGEN: Ongeveer 95 procent van de stemmen is nu geteld. Volg ons liveblog voor het laatste nieuws en de uitslagenkaart.

QUOTE VAN DE DAG

“Woensdag is de nieuwe Fortuyn opgestaan. Maar denk niet dat Mark Rutte daardoor is verzwakt. Ik zou bijna zeggen: integendeel.”

Thierry Baudet kan met recht claimen in de voetsporen van Pim Fortuyn te treden, schrijft NRC-columnist Tom-Jan Meeus.