Forum juicht, de rest is verbluft

Landelijke politieke partijen Exitpolls toonden woensdagavond een grote zege voor FvD. De coalitie moet zich na het verlies ‘achter de oren krabben’.

Aanhangers van GroenLinks juichen in de Utrechtse dansclub Winkel van Sinkel als exitpolls laten zien dat hun partij in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland electorale winst heeft geboekt.
Aanhangers van GroenLinks juichen in de Utrechtse dansclub Winkel van Sinkel als exitpolls laten zien dat hun partij in Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland electorale winst heeft geboekt. Foto David van Dam

In Theater Hotel Figi in Zeist wordt prosecco en bier geschonken en zijn de maatpakken en lakschoenen goed vertegenwoordigd. De sfeer onder de sympathisanten van Forum voor Democratie (FvD) is opgewekt. Iedereen hoopt dat de gunstige opiniepeilingen van de afgelopen weken werkelijkheid worden. Als om negen uur ’s avonds de eerste exitpoll binnenkomt, barst het feest los. Volgens de cijfers wordt FvD de grootste in Zuid-Holland. Groter dan de VVD. „Ik dacht: de peilingen zijn zo sky high, dit kan alleen maar tegenvallen”, zegt Paul Cliteur, partijprominent en nummer 2 op de lijst voor de Eerste Kamer koeltjes. „Maar daar lijkt het nog niet echt op.”

De VVD is woensdagavond bijeengekomen in Den Bosch, in Grand Café Silva Ducis, vlak naast de beroemde kathedraal Sint-Jan. Aan het begin van de avond heeft fractievoorzitter Klaas Dijkhoff de aanwezigen welkom geheten en campagneleider Sophie Hermans – de zus van de inmiddels bekende Caroliene Hermans – bedankt voor haar inspanningen. Heb je maanden hard gewerkt, gaat je zus er op de laatste dag met alle aandacht vandoor, grapt hij. Om de black-out van Rutte, de avond ervoor bij het slotdebat van de NOS, wordt hartelijk gelachen. ‘Sweet Caroline’ klinkt via de speakers.

Bij de eerste exitpoll, die van Zuid-Holland, valt het stil bij de VVD. Het lichte verlies van de eigen partij wordt met gemurmel onthaald. „Valt mee”, klinkt het. Als de PVV flink blijkt te hebben verloren, klinkt er een ontzet ‘ooooh’. Als FvD als allerlaatste in het rijtje wordt genoemd en vanuit het niets liefst 16,1 procent van de stemmen lijkt te hebben gekregen, is de verbazing van de gezichten af te lezen. „Een slagveld”, oordeelt een VVD’er aan de bar, biertje in zijn hand. Het vertrouwen waarmee VVD’ers aan het begin van de avond zeiden dat ze de grootste zullen blijven, heeft een knauw gekregen. Even later, als de exitpoll van Noord-Brabant bekend wordt, klinkt er opeens weer applaus. FvD zit ook daar de VVD op de hielen, maar de VVD blijkt nipt groter. Hier zal het de rest van de avond om draaien: wie wordt de grootste partij?

Sfeer verzuurt

Op de tweede etage van het Haagse café Bleyenberg, waar het CDA bij elkaar komt, wordt bier en witte wijn gedronken. De stemming is niet optimistisch. De hoop is nu: uitkomen op niet minder dan negen zetels in de Eerste Kamer (nu twaalf). Alles daaronder wordt gezien als een groot verlies. En als je doorvraagt zeggen mensen nu al dat er dan „hier en daar iemand zich achter de oren moet krabben”. Sybrand Buma, om precies te zijn. CDA-voorzitter Rutger Ploum bereidt de zaal voor op verlies. „In de regering zitten is niet makkelijk”, zegt hij. „Dat gaan we misschien uitbetaald krijgen.” Dan komt de eerste uitslag binnen, Zuid-Holland. Een zucht van ellende gaat door de zaal.

Ook bij coalitiepartner D66 verzuurt de sfeer snel. Om half negen opent Kamerlid Kees Verhoeven de avond. Hij zegt de avond „superspannend” te vinden. Als hij twee keer herhaalt dat de sfeer „uitgelaten” is, krijgt hij de zaal aan het klappen. Bij de eerste exitpoll wordt er nog gejoeld als blijkt dat de PVV in Zuid-Holland op verlies staat. Maar als blijkt dat D66 drie zetels lijkt te verliezen verstomt dat. Als vervolgens blijkt dat FvD vanuit het niets tien zetels lijkt te winnen, hapt de zaal bijna collectief naar adem. Iemand roept: „Neeeeee!”

Van de vier coalitiepartners staat alleen de ChristenUnie licht op winst in de exitpolls. In het volgepakte zaaltje in Utrecht waar de partijleden bijeen zijn, stijgt dan ook gejuich op. Op basis van de polls heeft in Zuid-Holland ongeveer 6 procent van de kiezers op de partij gestemd – een groei van ruim een procentpunt. Maar het aantal zetels in die provincie blijft gelijk, op drie. Campagneleider Bernadette van den Berg spreekt niettemin van „een goed begin”. Er is een foutmarge van één zetel. Misschien valt het toch de goede kant op, zegt ze.

Feest bij GroenLinks

Behalve FvD viert ook GroenLinks feest. In dansclub Winkel van Sinkel in Utrecht stijgt om 21.00 uur gejuich op, maar de electorale winst ligt toch iets lager dan gepland. In Zuid-Holland en Noord-Brabant is de score flink hoger, maar het is lang niet de gedroomde verdubbeling waar de campagneleiding van de partij rekening mee hield. Op de enorme winst die FvD in die eerste polls laat zien klinkt een algeheel geluid van afkeuring. „Daar hoort dan officieel wel een felicitatie bij”, zegt Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg in een eerste reactie, „maar het is wel schrikken”.

De PVV heeft woensdagavond geen uitslagenfeestje – de partij organiseert meestal niets op verkiezingsdag. Wel zijn provinciale fracties aanwezig op uitslagenavonden in de provincie. De eerste exitpolls zijn niet gunstig voor de PVV. In Zuid-Holland van acht naar vier zetels op basis van de eerste exitpoll, in Noord-Brabant van zeven naar vier. De partij van Geert Wilders was al bang voor een nieuwe teleurstelling, na magere uitslagen bij recente verkiezingen. Hij noemt het verlies aan het einde van de avond „beperkt”, maar wel „teleurstellend”. Wilders prijst het „prachtige” resultaat van FvD.

Bij de PvdA klinkt opluchting. De partij vergelijkt het resultaat met het historische dieptepunt bij de Kamerverkiezingen van 2017, toen de partij landelijk nog geen 6 procent van de stemmen haalde. Mei Li Vos, lijsttrekker voor de Eerste Kamer, zegt: „We zijn best een kleine partij. Vanavond gaan we voor vijf, zes, zeven, misschien acht zetels. We gaan sterker worden, daar ben ik zeker van.”

De SP beleeft de verkiezingsavond in het Haagse cultureel podium Pip. Even na acht uur zijn al tientallen aanhangers van de partij binnen en kondigt Tweede Kamerlid Peter Kwint vanaf het podium rockband The Peptones aan. Harde muziek schalt door de zaal, de eerste biertjes worden getapt. Maar de partij houdt rekening met verlies, omdat de uitslag in 2015 uitzonderlijk goed was: negen Eerste Kamerzetels, de grootste op links en de op één na beste uitslag ooit.

Als uit de eerste exitpoll blijkt dat de SP wordt gehalveerd in Zuid-Holland slaan de SP’ers vol ontzetting de handen voor hun mond.