Opinie

    • Ellen Deckwitz

De verbeelde vrouw

Toen afgelopen jaar bekend werd dat het thema van de Boekenweek 2019 ‘De moeder de vrouw’ is en dat voor zowel geschenk als essay een man was aangesteld (respectievelijk Jan Siebelink en Murat Isik), ontplofte een goed deel van het boekenvak en oh ja, ook mijn zus.

„Weer die fakking male gaze”, brieste ze, „je zou denken dat de Bijbel en de Grote Drie daar al ruimschoots in hebben voorzien!”

Toen ik begin deze week het geschenk, Jas van Belofte, tot me nam, was ik vooral teleurgesteld. Niet eens omdat Siebelink het thema links liet liggen (dat stond hem vrij), maar meer omdat het gewoon geen indruk maakt. Daarvoor zijn de personages te vlak, de dialogen te ongeloofwaardig, de clichés te talrijk. De band tussen mannen staat in dit werk centraal, maar de beschreven bromances zijn de saaiste sinds Johannes de Doper tegen Jezus zei dat water best een ding is. Wat een gemiste kans en vooral: wat jammer voor de lezer.

Interessanter is Isiks memoire-essay Mijn moeders strijd, waarin hij het levensverhaal van zijn moeder uit de doeken doet. Hoe ze zich wist te ontworstelen aan een cultuur en echtgenoot die van haar ondergeschiktheid verwachtten. De grote meerwaarde van dit essay ligt in de wijze waarop Isik benadrukt dat emancipatie niet alleen belangrijk is voor vrouwen, maar ook voor mannen en kinderen. Hij stelt dat het essentieel is om zijn zoon op te voeden met het gegeven dat mensen gelijkwaardig zijn, al was het maar omdat je dan als man niet meer hoeft te voldoen aan een bepaald gedrag om mannelijk over te komen: „[...]mannen die van zichzelf niet macho hoeven te zijn en wél uiting kunnen geven aan hun gevoelens, zullen niet geneigd zijn vrouwen als het zwakke en ‘te overweldigen’ geslacht te zien. Bovendien zullen ze een maatschappij niet gevangen willen houden in klassieke en gedateerde structuren die de emancipatie van zoveel mensen – man én vrouw – eeuwenlang hebben belemmerd.”

Het gezin profiteert, niet alleen de moeders en dochters. Wie Isiks Wees onzichtbaar heeft gelezen, weet hoe catastrofaal het kan zijn wanneer iemand louter vanwege zijn geslacht de baas mag spelen over vrouw en kinderen. Hoe dat iedereen, ook de man zelf, belemmert.

Dat is een waardevol inzicht. Toen ik dit aan een kennis vertelde, kon hij alleen maar mopperen dat het onzin was dat zoveel mensen zich opwonden over het feit dat er bij het thema ‘de moeder de vrouw’ slechts mannen aan het woord werden gelaten. Al genoeg verhalen gingen volgens hem immers over ‘dat zwakke geslacht’. Tja, dacht ik. Op naar 2020, waarin het geschenk door een vrouw zal worden geschreven. Er is een groot verschil tussen te worden verbeeld, en te worden vertegenwoordigd.

Ellen Deckwitz schrijft op deze plek een wisselcolumn met Marcel van Roosmalen.