ABN Amro ruziet met Antwerpse diamanthandelaar Eurostar

Diamanthandel Het afscheid van de eens zo lucratieve diamanthandel gaat ABN Amro niet makkelijk af. Nu de bank in een conflict is beland met de Antwerpse diamanthandelaar Eurostar blijkt hoe schimmig de handel altijd al was.

Nu banken, zoals ABN Amro, uit de diamanthandel stappen, komen de problemen aan de oppervlakte.
Nu banken, zoals ABN Amro, uit de diamanthandel stappen, komen de problemen aan de oppervlakte. Foto Dario Pignatelli/Bloomberg

Kaushik Mehta voelt zich erin geluisd. Hij kon honderd miljoen dollar lenen van ABN Amro en Standard Chartered Bank. Maar dat ging wel via een offshorevehikel in belastingparadijs Jersey, waar hij 138 miljoen dollar aan diamanten in zou stoppen. Hij ging akkoord, al vond hij de documentatie onbegrijpelijk. „Ik ben diamantair, geen bankier.”

Maar nu is de pot met diamanten leeg, het geld op en is ABN Amro uit op het faillissement van zijn bedrijf, Eurostar Diamond Traders. „Ik heb nooit een cent uit mijn bedrijf gehaald”, zegt Mehta. „En ik word zó gestraft.”

Oprichter Mehta, 69 jaar en veteraan in de internationale diamanthandel, houdt kantoor in het verloederde Antwerpse Diamantkwartier, vlak naast het Centraal Station. Waar op ooghoogte de diamanten in tientallen etalages liggen te flonkeren, bladdert een meter daarboven de verf van de kozijnen.

Het Diamond Exchange Building, weggedrukt in een hoekje van de wijk, ademt een heel andere sfeer. Daar, voorbij de gezichtsscanner en de kogelvrije toegangspoorten, voorbij de met marmer beklede ontvangsthal, zitten de grote spelers. Eurostar heeft er een luxe kantoor waarvan de zware metalen deur, klonk, achter de bezoeker in het slot valt.

Eurostar is één van de grootste diamantslijpers en -handelaars ter wereld met in 2014 nog een jaaromzet van 3 miljard dollar. Het bedrijf is de leverancier van luxemerken Cartier, Bulgari en Louis Vuitton.

Of, zo was het.

Een paar maanden geleden vorderden ABN Amro en één van de schuldeisers het faillissement. Eurostar sloeg terug met een schadeclaim van 720 miljoen euro aan de bank en wil een strafrechtelijk onderzoek naar die offshoreconstructie. Mehta is strijdbaar: „We bestaan al 40 jaar. We hebben de beste fabriek in de wereld en goede klanten. Dit is niet voorbij.”

Balanceeract

„Hoe kun je je terugtrekken uit een markt die misschien uiteindelijk instort?” Het is medio november, de top van ABN Amro is in Londen voor de jaarlijkse bijeenkomst met beleggers en analisten. De bank heeft in de voorgaande maanden bijna 70 miljoen euro afgeschreven op het kredietboek waarin de leningen aan de diamantsector zijn opgenomen. Verdere extra afschrijvingen zegt ABN Amro niet te verwachten. Maar analisten zijn er niet gerust op.

Want ABN Amro is bezig aan een delicate balanceeract. De bank, van oudsher de belangrijkste financier van de diamantindustrie, wil de kredietportefeuille terugschroeven en van risico’s ontdoen. Logisch ook, de branche verkeert in diepe crisis. Volgens Charles Wyndham, een sectorspecialist die jarenlang voor ’s werelds grootste diamantair De Beers werkte, is de diamantindustrie zelfs doodziek.

Aangemoedigd door het Zuid-Afrikaanse De Beers, dat veruit het grootste deel van de wereldwijde diamantmijnen bezit, hebben diamantslijpers sinds begin deze eeuw op grote schaal fabrieken bijgebouwd, vertelt Wyndham. Vooral in India. Maar de vraag naar diamanten hield geen gelijke tred. Het gevolg: enorme overcapaciteit en slinkende marges voor diamantairs. Zonder ‘zichthouderschap’ bij quasi-monopolist De Beers, het recht om ruwe diamanten bij de bron te kopen, is overleven in de diamanthandel zelfs vrijwel onmogelijk geworden.

Tijd dus voor ABN Amro om zich terug te trekken uit de sector, die ook nog eens vol lastige mensenrechtenkwesties is. Maar zonder banken die de rol van ABN Amro overnemen, komen diamantairs acuut in problemen. En geen enkele kredietverstrekker staat te popelen om in te springen. Integendeel. Het Belgische KBC en Standard Chartered, een andere grote financier van de diamantsector, willen er ook uit.

ABN Amro voert de controle op klanten op. Lees ook: ABN Amro voelt de druk van de toezichthouder

Want behalve in crisis geldt de diamantsector als notoir ondoorzichtig en fraudegevoelig. Er gaan miljarden in om, maar een betrouwbare maatstaf om de prijs van diamanten vast te stellen ontbreekt. Dat maakt waarderingen van voorraden, die weer dienen als onderpand voor leningen, onbetrouwbaar en gemakkelijk te manipuleren. Terwijl grondstoffen als olie, suiker of koper worden verhandeld met standaardcontracten en transparante prijzen, gaan diamanten de wereld rond via handdrukken en onderhandse deals.

Nu de banken eruit stappen, komen de problemen aan de oppervlakte. Niet voor niets schreef ABN Amro in de risicoparagraaf van het prospectus bij de beursgang in 2015 dat het gevaar op reputatieschade in de diamantsector ‘aanzienlijk’ is. Desondanks reageert Rutger van Nouhuijs, hoofd van de zakenbank van ABN Amro, op de beleggersdag in november vol vertrouwen op de bezorgde vraag van de analist.

„Luister”, zegt hij, „het de-risken gebeurt zeer gecontroleerd”.

‘Absurde boekhouding’

Wat Van Nouhuijs dan niet zegt, is dat ABN Amro een maand eerder een deurwaarder naar een grote kredietnemer – Eurostar - heeft gestuurd om beslag te leggen op de diamantvoorraad. Dat was volgens de Belgische beslagrechter omdat de voorraden van Eurostar „zonder geldige verklaring [...] aanzienlijk werden verminderd en verdwenen zijn”.

De val van Eurostar laat zien hoe snel het mis kan gaan. De diamanthandelaar was één van de vele Indiase bedrijven die de Joodse handelaren uit het Diamantkwartier duwden met hun goedkope arbeidskrachten in Indiase slijperijen

Maar in 2016 slaan de zaken om. In één klap verliest Eurostar 212 miljoen euro, meldt het jaarverslag. Dat komt door de verslechterde markt én, zo stelt Eurostar, banken die plots leningen opeisen en rentes opschroeven.

Als ABN Amro in 2018 het krediet opzegt, glijdt Eurostar onderuit. Op verzoek van de banken en schuldeisers worden voorlopige bewindvoerders aangesteld. Een rechter die zich over de kwestie buigt, noemt de boekhouding van Eurostar „absurd” en de moederholding in Luxemburg komt in financiële problemen. Eurostar verliest bovendien haar zichthouderschap bij De Beers. In februari dit jaar oordeelt het Hof van Beroep in Antwerpen dat Eurostar feitelijk geen bedrijfsactiviteit meer heeft en geen verhandelbare diamanten.

Verdwenen pot diamanten

Op deze mysterieus geslonken voorraad spitst zich nu het conflict tussen ABN Amro en Eurostar toe. Het bedrijf heeft in 2014 een deel van zijn diamanten aan een speciaal vehikel in Jersey verkocht, United Vision Limited, die de diamanten weer als onderpand geeft voor krediet van ABN Amro en Standard Chartered. Eurostar bracht volgens rechtbankstukken 138 miljoen dollar aan diamanten in, tegenover 100 miljoen dollar aan krediet. ABN Amro hield toezicht op de voorraad. Het optuigen van UVL was volgens ABN Amro „op verzoek van de klant”, wat Eurostar stellig ontkent.

UVL is in beheer van een trustkantoor, geen van de partijen is eigenaar. Al leent ABN Amro maar aan één zo’n vehikel, aldus de bank, toch is er niks vreemds aan. Vestiging in Jersey is logisch, omdat daar ervaring is met special purpose vehicles. De bank bezweert dat de keuze voor het belastingparadijs „niet fiscaal gedreven” is.

Het vehikel werkt zo. Op het moment dat Eurostar een klant heeft, kan het bedrijf diamanten kopen van UVL en weer doorverkopen aan de klant. Vervolgens verkoopt Eurostar weer diamanten uit zijn voorraad aan UVL om nieuw krediet te krijgen. Het voordeel voor de bank is dat de diamanten – het onderpand – juridisch bij een derde partij staan. Maar fysiek liggen de diamanten bij Eurostar, die er dus gewoon mee kan handelen.

Sectorspecialist Wyndham heeft er begrip voor dat de banken hun onderpand zo wilden veiligstellen. In het verleden ging diamantfinanciering vaak met verkoopbonnetjes als onderpand. Maar volgens Wyndham is gebleken dat diamantairs die gemakkelijk kunnen manipuleren, door diamanten rond te pompen en zo de voorgestelde handel op te blazen.

Alleen: de Jersey-oplossing is óók niet waterdicht. Dat blijkt in november 2018, als er onder druk een nieuwe inventarisatie van de diamantvoorraad van Eurostar komt. Die blijkt niet 138 miljoen dollar waard, maar 25 miljoen dollar. Of zelfs nog minder dan 10 miljoen. De rechter noemt de boekhouding van Eurostar „fundamenteel onbetrouwbaar”.

ABN Amro is toezichthouder op de voorraad van UVL, beaamt een woordvoerder van de bank. Die zat eind 2017 nog redelijk vol, blijkt uit documenten die NRC inzag. Daarin schat een externe beoordelaar, in opdracht van ABN Amro, de voorraad van Eurostar zo’n 15 tot 20 procent overgewaardeerd. Dat is minder dan de 138 miljoen dollar die Eurostar zelf opgaf, maar niet zóveel minder. Hoe kon die voorraad dan in één jaar onder de neus van de bank verdwijnen? „Dat is ook een vraag die wij stellen.”

Vergezochte aanklacht

Eurostar geeft eveneens geen antwoord op die vraag. Het stelt wel in brieven aan de twee banken die de krant inzag dat zij zich „agressief en onverantwoordelijk” terugtrekken, waardoor het bedrijf geen geld meer heeft om de handel op gang te houden.

Kaushik Mehta laat dat niet deemoedig over zich heen komen. Eurostar heeft als weerwoord op het uitstappen van ABN Amro 720 miljoen dollar aan schadevergoeding geëist. Ook verwijt Eurostar de bank dat zij jarenlang torenhoge rentes heeft berekend en het bedrijf onbegrijpelijke derivaten heeft aangesmeerd.

Daarnaast wil Eurostar strafrechtelijk onderzoek naar het offshore vehikel. Er zijn tientallen miljoenen van Eurostar verdwenen, stelt het bedrijf. De banken legden immers 100 miljoen dollar in, en Eurostar 138 miljoen dollar aan diamanten. Dat verschil staat nergens als schuld aan Eurostar in de boeken. ABN Amro mag zich afvragen waar de diamanten zijn, Eurostar wil weten waar het geld is.

Of die klacht stand houdt, is de vraag. Eurostar verloor al vier procedures tegen ABN Amro. In één van de vonnissen noemt de rechter de klacht van Eurostar „een vergezochte opeenvolging van verregaande gevolgtrekkingen”. En als er met dat offshore vehikel gefraudeerd zou zijn, stelt de rechter, heeft Eurostar „hier zelf jarenlang aan meegewerkt”.