Verkoopt Italië zijn democratische ziel aan China?

Bezoek Xi Jinping In Italië woedt een fel debat over het bezoek van de Chinese president. Sommigen hopen op een economische stimulans. Anderen vrezen dat Italië ‘gekoloniseerd’ wordt.

De Chinese president Xi Jinping bezoekt deze week onder meer Italië.
De Chinese president Xi Jinping bezoekt deze week onder meer Italië.

China en Italië zijn twee bakermatten van de menselijke beschaving. En nu de wereld ingrijpend aan het veranderen is, kunnen ze samen „nieuwe modellen voor internationale samenwerking creëren”. In een lange open brief woensdag in de Corriere della Sera, vol aandacht voor Italiaanse gevoeligheden, schrijft de Chinese president Xi Jinping dat Italië veel te winnen heeft bij nauwere banden met China.

Donderdagavond komt Xi aan in Rome, voor een bezoek van tweeëneenhalve dag aan Italië. In Brussel vergaderen de Europese leiders op dat moment over „evenwichtiger en meer wederkerige economische relaties” met China, door Brussel gezien als „een systematische rivaal”. Maar het populistische kabinet in Italië heeft al zijn eigen weg gekozen.

Ondanks bedenkingen in Washington en Brussel zal Italië zaterdag als eerste G-7 land een memorandum ondertekenen waarin het zich formeel aansluit bij de Chinese Nieuwe Zijderoute.

Kwakkelende economie

Gaat China nu de al jaren kwakkelende Italiaanse economie redden? Of verkoopt het land zijn democratische ziel in ruil voor een handvol investeringen? Al weken woedt hierover een fel debat in Italië. Premier Conte onderstreept voortdurend dat de export een enorme stimulans kan krijgen door een betere relatie met China en dat de Italiaanse infrastructuur gebaat is bij Chinese investeringen.

Maar ook binnen de populistische coalitie wordt hierover geruziëd. Vice-premier Di Maio van de Vijfsterrenbeweging is bijna onvoorwaardelijk voor. China heeft veel belangstelling voor de Italiaanse havens als poorten naar de rest van Europa. Een Chinees bedrijf heeft eerder de controle gekregen over de Griekse haven van Piraeus, maar het transport vandaar door de Balkan is problematisch. China heeft vooral interesse in Triëst en Genua, twee havens in het noorden van Italië, maar Di Maio hoopt dat ook de havens in het zuiden, zijn electorale machtsbasis, kunnen profiteren. Daarbij denkt hij met name aan Gioia Tauro en aan Taranto.

Zijn coalitiepartner, vice-premier Matteo Salvini van de antimigratiepartij Lega, is sceptischer. Hij heeft gewaarschuwd dat Italië niet „gekoloniseerd” mag worden. Salvini heeft zich ook afgemeld voor de geplande ontmoetingen met Xi. Van veel kanten wordt dit gezien als een poging de Amerikaanse regering niet tegen zich in het harnas te jagen omdat hij in een nabije toekomst hoopt premier te worden.

Premier Conte zei dinsdag in de Kamer van Afgevaardigden dat de tekst van de afspraken met China op twee gevoelige punten is aangepast. Hij bezwoer dat Italië zich op het gebied van de telecommunicatie (lees: de 5G-netwerken, waarin het Chinese Huawei koploper is) en havens aan Europese afspraken zal houden.

Hoe de Europese leiders op zoek zijn naar eenheid tegenover China

President Xi maakte in zijn brief duidelijk dat het China niet alleen om de havens en scheepvaartindustrie te doen is. Ook de toonaangevende farmaceutische bedrijven en de telecommunicatienetwerken in Italië zijn voor China interessant. Hij wees er daarnaast op, in een brief waarin ook de oude Romeinen, Marco Polo en Dante voorbij kwamen, dat er in China veel belangstelling is voor producten uit Italië, mode en design voorop. En ook: ,,jonge Chinezen houden van pizza en tiramisù.’’

Paard van Troje

Op de kritiek vanuit Washington en Brussel dat Italië een soort Paard van Troje kan worden om de toegang van China tot de Europese markt te vergemakkelijken, antwoorden Italiaanse ministers steevast dat landen als Frankrijk en Duitsland veel sterkere economische banden hebben (Xi ontmoet begin volgende week Macron). Bovendien, is het argument, heeft het tiental andere EU-landen dat zich al heeft aangesloten bij de Nieuwe Zijderoute, daarbij minder stringente voorwaarden gesteld dan Italië nu doet. We zijn alleen maar onze achterstand ten opzichte van de Franse en Duitse bedrijven aan het inhalen, is het verweer in Rome.

Lees ook hoe het populistische kabinet ook in de buitenlandse politiek zegt: Italianen eerst

Maar president Xi maakte in zijn brief duidelijk dat het Peking niet alleen om handel en investeringen gaat, maar ook om politiek. Hij onderstreepte voortdurend het belang van goede bilaterale relaties. Het streven is, schreef Xi, naar „samenwerking tot wederzijds voordeel” en intensievere „coördinatie” in internationale organen als de Verenigde Naties, de G20 en de Wereldhandelsorganisatie „met het doel de gemeenschappelijke belangen te beschermen, vrijhandel en multilateralisme te stimuleren en de mondiale vrede en stabiliteit te beschermen en een bloeiende ontwikkeling mogelijk te maken.”

Veel Italiaanse commentatoren zijn kritisch over het kabinetsbesluit om als eerste G7 land het memorandum te tekenen – op de achtergrond speelt zeker een vijftigtal akkoorden tussen Chinese en Italiaanse bedrijven waarover nog wordt onderhandeld. Nu we zonder goed overleg met onze traditionale partners in Washington en de Europese hoofdsteden dit akkord met China sluiten, lopen we het risico „de tak door te zagen waarop we zitten”, schreef de Corriere dinsdag in een commentaar. En La Repubblica waarschuwde dat Italië de internationale relaties te veel beschouwt als „een markt (of beter, een soek), en zich niet realiseert wat er op het spel staat”.