Deze vragen stelden abonnees aan NRC over de verkiezingsuitslag

NRC-redacteuren Guus Valk en Clara van de Wiel beantwoordden donderdagmiddag vragen van abonnees over de verkiezingsuitslag.

Stembureau in hotel De Borken in Dwingeloo (gemeente Westerveld).
Stembureau in hotel De Borken in Dwingeloo (gemeente Westerveld). Foto: Kees van de Veen

Zijn partijen bereid en in staat om met Forum van Democratie samen te werken? Heeft FvD de organisatie om de last van de overwinning te dragen? En spelen voormalig niet-stemmers een grote rol in de zetelgroei voor FvD en GroenLinks?

Dondermiddag beantwoordden Guus Valk (chef van de politieke redactie) en Clara van de Wiel (plaatsvervangend chef van de binnenlandredactie) in een uur tijd twintig vragen van abonnees over de verkiezingsuitslag. Er kwamen vooral veel vragen over de monsterzege van Forum van Democratie. We zetten acht vragen en antwoorden op een rij.

1 Is met de opkomst van FvD op termijn een eind gekomen aan de PVV? Waarom is het vertrouwen van ons Nederlanders in het ‘normale’ politieke bedrijf zo afgenomen? Hoe nu verder?

Guus Valk: Er is inderdaad een grote overloop van PVV-kiezers naar FvD. Bijna eenderde van de FvD-kiezers stemde in 2017 nog PVV, aldus Ipsos. Maar ook een groot deel (16 procent) kwam van de VVD. Het bestaansrecht van de PVV zal moeten blijken: kunnen ze een achterban behouden/verkrijgen die afwijkt van FvD? De PVV was in 2017 de grootste partij onder lager opgeleiden (16 procent, opnieuw volgens Ipsos). FvD was, uit onderzoek van september 2017, erg vaak de tweede keuze van PVV-kiezers. Gisteren bleek dat FvD wist door te dringen in PVV-bolwerken, dus reden tot zorg is er wel voor Geert Wilders. De PVV biedt nauwelijks mogelijkheden voor de achterban om met de partij in contact te komen, terwijl FvD dat juist veel doet. Wilders’ electoraat zal dus sociaal-economisch of inhoudelijk sterk moeten afwijken van FvD.

2 De grootste partij worden is een, de grootste blijven is twee. Heeft FvD de organisatie om de last van de overwinning te dragen?

Clara van de Wiel: Dat is natuurlijk afwachten. Voor nu blijkt in elk geval dat FvD weliswaar voldoende mensen heeft om alle Statenzetels in te vullen, maar dat er daarvoor wel enkele kandidaten naar een andere provincie zullen moeten verhuizen.

Vrijwel geen van de nieuwe FvD-Statenleden heeft enige politieke ervaring. En enkelen van hen zullen een dubbelfunctie gaan vervullen, met een gelijktijdig lidmaatschap van de Eerste Kamer. Over het netwerk van de partij schreven mijn collega’s eerder dit.

3 Ik neig onder andere te concluderen dat het populisme weer gegroeid is. (In elk geval PVV, FVD, afhankelijk van je perspectief ook SP, PvdD, Denk, al is dat controversieel.) Is er een bovengrens? Of kunnen populistische partijen in principe onbeperkt groeien?

Guus Valk: In de Nederlandse politiek heeft rechts-populisme het nooit beter gedaan dan in 2002, toen de LPF en Leefbaar Nederland samen 18,6 procent van de stemmen haalden. Lange tijd is gedacht dat die score een bovengrens was, die lastig te breken is. Het lukte de PVV in 2010 niet (15,4 procent). Maar dat is nu voor het eerst doorbroken, met FvD en PVV die ruim 21 procent van de stemmen halen. Er zit dus rek in. Overigens hebben andere populistische partijen als Denk en SP het deze keer helemaal niet zo goed gedaan. Dat middelpuntvliedende krachten de politiek aan beide kanten uiteen scheuren, klopt dus niet.

4 Is het bekend in hoeverre andere partijen bereid en in staat zijn om met FvD samen te werken? Heeft iemand zich daar ooit over uitgelaten?

Guus Valk: Die bereidheid is er nauwelijks in de coalitie, zeker bij D66. De andere partijen hebben het over een ‘uitgestoken hand’, of vinden dat Baudet “zijn verantwoordelijkheid moet nemen”. Maar concreet wordt dat niet. De afkeer is overigens wederzijds. Baudet stelde als eis dat er drie ministers moeten opstappen. En gisteren, tijdens zijn toespraak, noemde hij premier Rutte “een economisch onbenul”.

Een optie voor de coalitie is wel om op deelonderwerpen samenwerking te zoeken, bijvoorbeeld over belastingen. Maar het ligt veel meer voor de hand dat de hand vooral wordt uitgestoken naar de linkerkant van het spectrum.

5 Spelen voormalig niet-stemmers een grote rol in de zetelgroei voor FvD en GL?

Clara van de Wiel: Naar de precieze achtergrond van de Forum-stemmers is het, in afwachting van een gedegen kiezersonderzoek, nog gissen. Vast staat al wel dat de opkomst dit jaar met circa 56 procent fors hoger lag dan vier jaar geleden, toen de opkomst rond de 47 procent lag. Het zou kunnen dat Forum-stemmers vorige keer niet stemden. Maar uit een eerste peiling door Ipsos lijken Forum-stemmers vooral van de PVV en de VVD te komen.

6 De verkiezingsuitslag laat winst zien voor enerzijds het sterk klimaatsceptische Forum en anderzijds voor Groen Links dat zich juist sterk maakt voor proactief klimaatbeleid. Verder is er een beweging weg uit het politieke midden te zien. Wat betekenen deze ontwikkelingen nu voor het politieke draagvlak voor voortvarend klimaatbeleid?

Guus Valk: Er is nog altijd een duidelijke meerderheid in de Eerste Kamer voor de Klimaatwet van coalitie, GroenLinks, SP en PvdA. Die wet moet nog door de Eerste Kamer. De partijen die tegen zijn, FvD en PVV voorop, zijn als blok gegroeid, maar nog altijd fors in de minderheid. Op langere termijn kan natuurlijk wel de positie op dit onderwerp van een partij als de VVD veranderen. Maar daar is nu nog weinig van te zien.

7 Is het niet een groot risico als Baudet door andere partijen kaltgestellt wordt? De vele kiezers van Wilders en Baudet zullen dat neem ik aan niet langer pikken en in wellicht onwenselijke soorten van opstand komen. Graag uw visie hierop.

Guus Valk: U doelt, naar ik aanneem op het uitsluiten van FvD bij onderhandelingen. Daar zit zeker een risico in. Al kan juist het al te nadrukkelijk omarmen van een partij als PVV of FvD ook risicovol zijn, vraag maar aan het CDA na Rutte I. Wat de FvD-kiezer wil, is nog niet duidelijk. De coalitiepartijen zitten dus met een strategisch dilemma. Op deelthema’s zal de coalitie best deals met FvD willen sluiten, maar de ideologische verschillen zijn immens.

8 Hoe kijkt u naar de winst van de FvD ten koste van de SP in het aardbevingsgebied in Groningen? Het komt op mij over dat FvD daar niet echt meer heeft gedaan voor de bewoners.

Clara van de Wiel: Naar de beweegredenen van kiezers is het op dit moment natuurlijk nog gissen: pas later zullen we via een kiezersonderzoek meer horen over hun motivatie. Maar het valt inderdaad op: Forum voor Democratie heeft in de Tweede Kamer betoogd dat Nederland niet moet stoppen met het boren naar gas in de provincie Groningen, een standpunt waarmee je de Groningers niet direct voor je lijkt te winnen.

De SP heeft overal fors verloren, dus ook in Groningen. Opvallend is ook dat de PvdA op z’n minst weer een beetje opkrabbelt in de provincie: ze staat nu gedeeld eerste met GroenLinks.

Maar waarom ook Forum het in Groningen zo goed doet? De proteststem van burgers, tegen de heersende politiek, lijkt deze verkiezingen naar FvD te zijn gegaan. En protest leeft in het door aardbevingen geteisterde Groningen volop.

Abonnees kunnen alle vragen en antwoorden hieronder bekijken.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.