Ontzetting in provinciehuizen, Forum viert elders feest

Provinciale uitslagavonden Forum voor Democratie breekt door in de provincies. „We beleven een nieuw Fortuyn-moment”, klinkt het in de provinciehuizen.

Publiek tijdens de centrale uitslagenavond van de Provinciale Statenverkiezingen en Waterschapsverkiezingen in Provinciehuis Groningen.
Publiek tijdens de centrale uitslagenavond van de Provinciale Statenverkiezingen en Waterschapsverkiezingen in Provinciehuis Groningen. Foto ANJO DE HAAN/ANP

Om klokslag negen uur valt de hal van het Zuid-Hollandse Provinciehuis stil: de exitpoll van Ipsos/NOS dient zich aan. Verlies. Verlies. Verlies. Verlies.

Er wordt gesist. Er klinkt ‘oeh’ en ‘ai’ en nog eens ‘ai’.

De grote winnaar is óók de grote afwezige: zo is het vrijwel in alle provinciehuizen woensdagavond, als de eerste exitpolls tussen 21.00 en 22.00 uur binnenkomen. Zoals in Zuid-Holland, waar Forum voor Democratie (FvD) op tien zetels uit lijkt te komen en daarmee in één klap de grootste zou worden.

Niemand van de partij is er aanwezig. Sterker: de lijsttrekker Rob Roos is voor de andere lijsttrekkers nog een onbekende. Hij heeft bijvoorbeeld niet aan het provinciale lijsttrekkersdebat meegedaan. „Ik ben meneer Roos één keer tegengekomen”, zegt gedeputeerde Floor Vermeulen (VVD).

Stil valt het ook in het provinciehuis van Groningen om half tien, bij het zien van de eerste exitpoll. In de zaal klinkt verbazing over het verlies van oppositiepartij VVD en coalitiepartij D66 (beide partijen gaan van vier naar twee zetels). De lijsttrekkers van SP en PvdA schudden zachtjes hun hoofd. Debutant FvD is met vier verwachte zetels voorlopig de grote winnaar, maar ontbreekt in het provinciehuis. „Nait normoal”, roept een man door de zaal.

Ook in het provinciehuis van Noord-Brabant in Den Bosch mist Forum voor Democratie, als om iets voor half tien de exitpoll binnenkomt. Acht zetels lijkt de partij er te halen, waarmee ze direct tweede wordt na de VVD. Die partij zou volgens de exitpoll haar tien zetels behouden.

„Ik heb Forum de hele campagne hier nog niet gezien”, zegt VVD-lijsttrekker Christophe van der Maat. „Ze hebben campagne gevoerd vanaf de Herengracht in Amsterdam.” Hij zegt niet te weten wie de mensen van FvD zijn, en wat ze willen. „Ik heb contact gezocht met de lijsttrekker, maar hij had geen tijd.”

Het verlies valt lijsttrekker Anne-Marie Sprierings van D66 Noord-Brabant, dat van zeven naar vijf zetels lijkt te gaan, nog mee, als ze het vergelijkt met de landelijke trend . „Ik vind het zetelaantal voor Forum wel zorgelijk. Ik heb geen idee wat ze hier willen. Dat is erg ingewikkeld.”

‘Fortuyn-moment’

In Arnhem is het tijdens de bekendmaking van de exitpoll stil. Op twee klappende jongeren na, die tassen met een FvD-logo dragen. Er klinkt gezucht.

Terwijl achter de vleugel in het provinciehuis van Flevoland een pianist jazzmuziek speelt, kijken de lijsttrekkers naar het televisiescherm met de exitpolls in de andere provincies. Over de eigen provincie is rond 22.00 uur nog niets bekend, maar CDA-lijsttrekker Jan-Nico Appelman vreest dat zijn partij ook in Flevoland zetels zal kwijtraken aan FvD. „We beleven een nieuw Fortuyn-moment”, zegt hij. „Het midden wordt uit elkaar getrokken, en de flanken groeien.”

„Alles gaat naar Forum”, klinkt het bedrukt aan een statafel in het provinciehuis in Drenthe. „Wat een verrechtsing”, zegt Ronald van der Meijden, nummer vijf voor de SP.

Zeeuwse politici zijn na de landelijke prognose om 22.00 uur verbaasd, en in enigszins angstige afwachting van de Zeeuwse uitslagen. „De achterban van de partijen hier is anders dan in de rest van Nederland”, zegt de lijsttrekker van de grootste partij in Zeeland, het CDA, Jo-Annes de Bat hoopvol.

De Zeeuwse commissaris van de Koning Han Polman denkt woensdagavond dat de aantrekkingskracht van Forum te maken kan hebben met „het verlangen naar vroeger, naar een tijd die niet meer bestaat en misschien nooit heeft bestaan”. Er verandert veel in de wereld, die bovendien ingewikkeld wordt gevonden. „In die situatie vinden mensen het prettig als iemand duidelijke, eenvoudige taal spreekt.”